ColumnBert Wagendorp

Elementaire vragen: waarom is Mark Rutte er wel en waarom niet niet?

null Beeld

Onze wetenschapsredacteur George van Hal kwam dinsdag met het opmerkelijke nieuws dat de werkelijkheid mogelijk anders werkt dan gedacht. Dat was, in tijden van corona en Mark Rutte, een troostrijk inzicht. Misschien is de realiteit minder erg dan we denken en zit het allemaal heel anders in elkaar. De werkelijkheid wordt mogelijk opgeschud door het gedrag van een vreemd elementair deeltje dat B-meson heet en dat door de Britten ook wel het ‘beauty-deeltje’ wordt genoemd.

Dit is gebleken uit analyse van data uit de Large Hadron Collider (LHC), een tunnel van 27 kilometer omtrek, honderd meter onder de grond op de grens van Frankrijk en Zwitserland. Daar laten ze protonen en neutronen met bijna de lichtsnelheid op elkaar knallen en dan kijken ze naar wat er gebeurt. Nu is er iets opgevallen: het B-meson gedraagt zich in drie van de één miljard gevallen anders dan volgens het standaardmodel viel te verwachten. Het standaardmodel is in de jaren zestig en zeventig ontwikkeld en beschrijft de materie, de elementaire deeltjes en de krachten die de boel bij elkaar houden.

Omdat het hier gaat over een fascinerende wereld waarvan ik me geen voorstelling kan maken en George van Hal me alles kan wijsmaken, ging ik op zoek naar reacties van geleerden uit de quantumwereld. Die bewonder ik heel erg, omdat ze overeind blijven in een abstract en onzichtbaar universum en niet stapelgek worden. De wetenschappers waren allemaal diep onder de indruk, al was voorzichtigheid geboden. Drie op de een miljard kán toeval zijn. Het blijft tricky met die deeltjes, weten we sinds het majoranadeeltje. Gelukkig rekenen natuurkundigen alles onmiddellijk uit: de kans dat het gedrag van B-meson toeval betreft, is één op duizend. Pas wanneer die kans is verlaagd tot één op de 3.5 miljoen gaat de vlag uit.

Wat overigens ook iets merkwaardigs heeft, want als het zover is, is een van de grote triomfen van de menselijke geest, het standaardmodel, achterhaald. Een zware tegenslag op weg naar de Theorie van Alles. Maar zo redeneren ze niet, in de natuurkunde. Daar vinden ze achteruitgang een vorm van vooruitgang die je via een moeizame omweg dichter bij de waarheid kan brengen.

Straks kunnen we misschien ook de zwaartekracht onderbrengen in een totaalmodel, en wellicht een nu nog onbekende vijfde kracht. Plus nog wat mysterieuze nieuwe deeltjes. Misschien begrijpen we eindelijk de dingen die zo gecompliceerd zijn, dat het behoorlijk ingewikkeld is te begrijpen wat we niet begrijpen. In The New York Times stond onlangs een artikel waarin werd vastgesteld dat we de Theorie van Alles waar-schijnlijk zullen ontdekken dankzij artificiële intelligentie die zo hoogontwikkeld is, dat op de hele wereld geen mens de Theorie van Alles zal kunnen begrijpen.

Veel tragischer krijg je het niet.

Het is nu al ingewikkeld. Waarom laten ze in de grote Botsmachine bij Genève de deeltjes steeds maar op elkaar knallen? Wat heeft dat voor zin? Op de site van De Telegraaf werd het waarom mooi samengevat: Misschien krijgen we ‘antwoord op de vraag waarom er een universum is, in plaats van niets’.

Laat dat maar even tot je doordringen. Dat had dus ook gekund, dat er niets was geweest. Geen bottomquarks en topquarks, geen strange- en charmquarks, geen muons en tau’s, geen toekomst, geen verleden, geen verkiezingen en verkenners, geen coronavirussen, geen WK voetbal in Qatar, geen Mark Rutte. Ik niet, zelfs jullie niet, beste lezers – niets.

Was ook niet erg geweest. Maar nu het er allemaal wél is, wil ik toch graag weten hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden