ColumnAleid Truijens

Eindelijk dringt het besef door: late selectie is een goed idee

Beeld De Volkskrant

Misschien moet je het geen middenschool noemen, want het trauma is groot, vooral onder leraren. Ook al is het 45 jaar geleden dat PvdA-onderwijsminister Jos van Kemenade dat systeem wilde doordrukken, veel nekharen gaan nog recht overeind staan: een drammerig gelijkheidsideaal ten koste van slimme kinderen, niveauverlaging opgedrongen door de staat. 

Ook nu, bij het deze week naar buiten gebrachte pleidooi van een ‘Onderwijspact’ voor meer gelijke kansen en latere selectie in het vervolgonderwijs, klinken deze bezwaren. Het is een opmerkelijk groepje, deze gelegenheidslobby. De drie onderwijsraden zitten erin, PO, VO en MBO, het Laks, het Interstedelijk Studenten Overleg, de Landelijke Studentenvakbond, de Vereniging Hogescholen, de VSNU, de Branchevereniging Kinderopvang en CNV Onderwijs. 

Hé: geen Algemene Onderwijsbond, geen lerarenorganisaties of ouderverenigingen. Veel ouders hebben het niet op late selectie. Zij willen dat hun kind zich onderscheidt en zien het graag meteen ‘hoog’ ingedeeld. Veel leraren geven het liefst les aan kinderen van gelijk niveau.  

Toch is het een goed idee, late selectie. Het dringt nu eindelijk door, ook in de politiek, ook bij de onderwijsraden, dat kinderen bij ons geen gelijke kansen krijgen. Dat is pech voor veel kinderen, maar ook voor het land, want we laten talent liggen. Intellectueel, technisch, praktisch en artistiek talent. De Onderwijsinspectie moest er jarenlang op hameren: kijk uit, het standenonderwijs keert terug. De kloof tussen kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders groeit weer; ouders klonen zichzelf in hun kinderen. De selectie is oneerlijk: kinderen van hoogopgeleide ouders hebben een tweemaal zo grote kans op een havo-vwo-advies als precies even intelligente kinderen van laagopgeleide ouders. 

Het schooladvies werkt als een doem. Bij latere selectie kunnen kinderen ontdekken en tonen waar ze goed in zijn, zonder dat iemand hun plafond bepaalt en mogelijkheden afsnijdt. De aanname dat dit leidt tot een niveauverlaging, dat slimmeriken lijden onder trage leerlingen, klopt niet. Als dat zo was, zouden de critici een punt hebben. Maar niets wijst daarop.

Een niveauverlaging zien we in Nederland nu al: kijk naar de recente internationale Pisa-metingen, waarbij de prestaties van onze 15-jarigen gezakt zijn bij natuurwetenschappen en – dramatisch – bij leesvaardigheid. In de twee best presterende westerse landen, Finland en Canada, hebben ze een systeem van late selectie. Topuniversiteiten vind je vooral in de Angelsaksische landen, die aan late selectie doen. Ook de Aziatische landen die de Pisa-lijsten domineren, kennen highschoolachtige systemen. 

De ironie is dat wij, die kinderen ijverig indelen naar niveau, nu juist de middenmoot bedienen. In 2016 verbaasden onderzoekers van de Oeso zich erover dat Nederland  zo weinig uitblinkers kent. Dat leerlingen het fijn vinden op een homogene school, is ook een illusie. Het viel de Oeso-onderzoekers op dat Nederlandse leerlingen op alle schooltypen slecht gemotiveerd zijn en weinig lol hebben in leren. 

Ook op het gymnasium zitten jongeren die lezen haten, Latijn een rotvak vinden en er met bijles doorheen gesleept worden. Het is het proberen waard: flexibel vervolgonderwijs dat definitieve keuzes uitstelt. Geen eenheidsworst. Een school waar iedereen zich optimaal ontwikkelt, waar niet de voorspelling van je leraar in groep 8 telt, maar wat je zelf laat zien. Gelijke kansen, geen gelijke uitkomsten. Het is aan de overheid om het initiatief te nemen. Het gaat niet goed, er moet iets gebeuren. 

Maar laten we zo’n vernieuwing alsjeblieft niet overhaast en plompverloren invoeren. Een systeem doordrukken waar de huidige leraren niet achter staan en waarvoor ze niet zijn opgeleid, leidt tot rampen, zoals we eerder hebben gezien. Eerst maar eens de meerjarige brugklas terug.   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden