ColumnLisa Bouyeure

Eindelijk daalt het besef in: kindfluencers zijn niet normaal

Of hij iets kan vertellen over het doosje speelgoed dat hij in zijn handen heeft, vraagt een moeder op kleuterprogramma-enthousiaste toon aan haar zoontje. Nou, er zitten wat spulletjes in, zegt hij tegen de camera. En ook een klein mesje. ‘Dus eigenlijk is het een soort Master Creator Extruder Kit?’, vult moeder in. Eigenlijk wel, ja. Dan pakt de vrouw het doosje uit zijn handen, houdt het omhoog en noemt duidelijk het merk. Het filmpje wordt afgesloten met een bedankje aan Bobo de Feestbeer uit Etten-Leur, die het ‘superleuke speelgoedpakket’ ter beschikking stelde.

YouTube-filmpjes waarin kinderen reclame maken zijn jarenlang de normaalste zaak van de wereld geweest. Ouders sluiten deals in ruil voor geld of spullen, of kopen zelf spullen in de hoop dat de deals zullen volgen. Want wie wil er nu niet de nieuwe Ryan Kaji grootbrengen? Het 8-jarige Texaanse jongetje begon op zijn 3de als professioneel speelgoeduitpakker en verdiende de afgelopen twee jaar 48 miljoen dollar, berekende zakenblad Forbes. Nederlandse beroepsgenootjes moeten het met aanzienlijk minder doen, maar pakken hun winterdiscoballen en regenboogeenhoorns er niet minder begeesterd om uit.

Doordat de online-mores onze wetgeving met grote passen is voorbijgesneld, heeft er een lucratief YouTube-genre kunnen ontstaan waarbij steeds meer toeschouwers een wenkbrauw optrokken. Mijn voorganger Loes Reijmer vroeg zich drie jaar geleden al af of het niet onder kinderarbeid valt als piepjonge vloggers tegen betaling reclame maken. Een woordvoerder van de Inspectie SZW stelde toen desgevraagd op het gezonde verstand van de ouders te vertrouwen, maar deze week werd bekend dat er toch een onderzoek is gestart.

Still uit de documentaire Mijn dochter de vlogger van Doortje Smithuijsen en Joep van Osch, waarin het gezonde verstand bij ouders soms ver te zoeken blijkt. Beeld VPRO

Het is vooral wonderlijk dat het zo lang heeft geduurd. Kinderen tot 13 jaar mogen nu eenmaal niet werken in Nederland, en het aanprijzen van verrassingseieren kun je moeilijk onder de uitgezonderde artistieke arbeid scharen. Misschien was de in oktober uitgekomen documentaire Mijn dochter de vlogger van Doortje Smithuijsen en Joep van Osch de druppel, waarin het gezonde verstand bij ouders soms ver te zoeken blijkt. ‘Jaylinn’, begint een teleurgestelde vader bijvoorbeeld tegen een matig presterende 8-jarige, ‘wat zou je anders moeten doen in je video’s om meer kijkers te trekken?’ Na een bezoek van Tim Hofman en zijn programma #Boos aan Den Haag een maand later werden er Kamervragen gesteld over de kwestie.

Influencen gebeurt weliswaar niet in een fabriek en is niet fysiek belastend, aldus het antwoord op die Kamervragen, maar er zouden inderdaad andere risicofactoren kunnen zijn, zoals prestatiedruk en te veel uren maken. En dat de kinderen geen baas hebben, betekent niet dat er geen gezag bij komt kijken of afspraken over betaling. ‘Duidelijk is dat de ontwikkelingen nieuwe dilemma’s oproepen.’

In de kindfluencer komen verder zo’n beetje alle ethische vraagstukken over kinderen op internet samen. Want is het wel gezond om op te groeien met likes en views als belangrijke drijfveer? Hoe zit het met de privacy van unboxers die vanaf peuterleeftijd online worden gegooid? Waarom lijken de regels van de Reclame Code Commissie op YouTube niet te gelden? Heeft het kindsterrenschap nog niet genoeg getroebleerde volwassenen opgeleverd? En op welk punt moet de overheid zich ermee gaan bemoeien?

Zolang blozende wangetjes door al deze onbeantwoorde vragen worden omgeven, zou het eigenlijk bij iedereen een grimmig beeld moeten oproepen, glitters en regenboogkleuren ten spijt. Maar gezond verstand kan soms wel een steuntje in de rug gebruiken, dat besef lijkt na jaren terughoudendheid eindelijk in te dalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden