Column Thomas van Luyn

Eigenlijk zouden we een ritueel moeten ondergaan waar je ingaat als ‘je’ en uitkomt als ‘u’

Als je iemand met ‘u’ of ‘meneer’ aanspreekt, ben je óf agent, of je zoekt ruzie. Als een vaag figuur op straat me ‘meneer’ noemt, check ik mijn portemonnee en mijn iPhone. Het is een puur Nederlands verschijnsel, die zenuwachtigheid om ‘u’ te zeggen. We moeten het gezellig houden of zo. Fransen, Duitsers Italianen noemen elkaar allemaal vous, Sie en lei. Tenzij ze het tegen kinderen, familie of bedgenoten hebben – en zelfs dan soms nog. Engelsen kennen alleen you, maar zijn weer fysiek incapabel ergens om te vragen zonder ‘please’ toe te voegen. In elk land is beleefde spraak standaard, behalve hier. Alleen stokoude mensen kun je ontspannen vousvoyeren – zo heet dat, ja – en daarmee opent zich meteen een wereld aan mogelijke beledigingen. Ben ik net populair aan het doen met jongelui, helemaal street en woke aan het wezen, krijg ik ineens een ‘u’ naar mijn hoofd geslingerd. En bedankt. Geen beter woordje om iemand die te gezellig doet weer op veilige afstand te zetten. Ook op Twitter: als iemand mij met ‘u’ gaat aanspreken, weet ik dat ik een rechtsradicaal aan de lijn heb die reeds de muur aan het schrobben is waar ik na de revolutie tegenaan gezet zal worden. Zelfs mijn accounts van Netflix, Greenwheels, enzovoorts, bedrijven waar ik toch een uiterst afstandelijke relatie mee heb, zeggen allemaal ‘je’ tegen mij.

De eerste keer dat ik gevousvoyeerd werd weet ik nog heel duidelijk. Het was tijdens het eerste college van mijn studie. Een raar moment: mijn hele leven was ik een ‘je’ geweest, zei de docent ineens ineens: ‘Dames en heren, ik hoop dat u allen de introductie heeft gelezen.’ Geen spoortje ironie. Het effect was dat alles ineens een toneelstukje leek. O leuk, de universiteit, net echt zeg. Nu gaan we volwassetje spelen. Het idee was waarschijnlijk om meteen duidelijk te maken dat we geen scholieren meer waren. Maar als een universitair docent me ‘meneer Van Luyn’ noemde, kon ik niet anders dan het bijtend sarcasme van mijn middelbare-schoolleraren erin horen. Negentien jaar lang een ‘je’ zijn, dat wis je niet zo maar even uit met een OV-studentenkaart. Daar zou je eigenlijk een ritueel voor moeten ondergaan, na de middelbare school, waar je ingaat als ‘je’ en uitkomt als ‘u’. Een ontgroening, ja, maar dan zonder drank, pillen, kotsen, meppen en aanranden. Ja, dan vallen alle studentenverenigingen en het leger al af. Misschien dat daarom zo veel volwassenen als ze groot zijn kinderkleding blijven dragen. Dingen met een hoop letters en plaatjes erop.

Hoe dan ook, deze tijden kunnen wel weer een beetje beleefdheid en respect gebruiken, en het dat begint met ‘u’. Ik ben ermee gaan experimenteren in restaurants, in de hoop dat de bediening zich er gewaardeerd en professioneel door gaat voelen. Blijft lastig wat ik dan naar ze moet roepen als ik aandacht wil. ‘Meneer!’ Of ‘mevrouw!’, dat klinkt weer zo verwijtend, alsof ik al een uur zit te wachten en verhaal wil halen. Mijn schoonvader roept op ferme toon ‘Jongeman!’, en dat trekt altijd prima de aandacht. Maar je moet, net als een stropdas of een snor, de bijpassende uitstraling hebben. Uit mijn mond klinkt het alsof een onuitstaanbare lolbroek die aandacht wil. Hetgeen natuurlijk niet heel ver van de waarheid ligt, maar dat hoeft niemand te weten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden