ColumnCasper Albers

Eigenlijk moeten alle stemhulpen, net als medicijnen van de apotheek, een flinke bijsluiter hebben

null Beeld

Nog een dikke maand en we mogen naar de stembus. Maar liefst 37 partijen doen mee aan de verkiezingen. Dat zijn er 36 meer dan het aantal partijen waar je op kan stemmen. Keuzestress dus.

Om de kiezer te helpen, zijn er tal van online stemhulpen. Een aantal, zoals de Stemchecker (de Volkskrant), Kieswijzer (Algemeen Dagblad) en partijenwijzer (ProDemos) staat al online, anderen volgen binnenkort.

Dergelijke tools bieden echter minder hulp dan gesuggereerd. Zo is er niemand die tussen 37 partijen twijfelt. Toch worden ze allemaal gerangschikt. Het algoritme van de stemwijzers steekt moeite in het bepalen welke partij op de 12de in plaats van de 13e plek op jouw lijst moet zijn. Die moeite had beter gestoken kunnen worden in het zo goed mogelijk bepalen welke partijen jouw top-3 vormen: de rest is ruis.

De zwevende kiezer twijfelt immers maar tussen een paar partijen die dicht bij elkaar staan. Neem een linkse kiezer die voor GroenLinks of de PvdA gaat. Deze is niet geholpen met de Stemchecker: bij 26 van de 27 stellingen zijn beide partijen het eens (en die 27ste stelling ging over nachtvluchten, een onderwerp waar lang niet elke kiezer wakker van ligt). Een overzicht met de grootste verschillen tussen beide partijen zou meer twijfelaars helpen.

De stemhulpen focussen puur op standpunten en letten niet op de personen. Een partij kan een prima programma hebben, maar zonder vertrouwen in de partijleider zul je er niet op stemmen. Hoekstra’s CDA doet het beter in de peilingen dan het CDA met De Jonge als lijsttrekker, hoewel de standpunten van beide CDA’s nagenoeg dezelfde zijn. Vertrouwen in de partijleider telt mee.

De woordkeuze van de stellingen is niet altijd even helder en soms ronduit sturend. Bij de partijenwijzer mag je rond immigratie kiezen uit ‘asielzoekers goed opvangen’ en ‘realistisch zijn en immigratie beperken’. Een ruimhartig asielbeleid wegzetten als onrealistisch is een politieke uitspraak – juist niet de taak van een neutrale stemhulp.

Een aantal stemhulpen baseert het advies op daadwerkelijk stemgedrag in plaats van partijprogramma’s. Klinkt nuttig: geen woorden, maar daden. Maar er zit een adder onder het gras. D66 en CU hebben onder Rutte-III een flinke ruk naar rechts gemaakt tot ongenoegen van de linksere kiezer. Helemaal vrijwillig was dit echter niet: als geen enkele partij bereid is te bewegen voor een coalitie wordt het land onbestuurbaar. Verantwoordelijkheid nemen, normaal gesproken een pluspunt, wordt door deze stemhulpen als een minpunt geframed.

Eigenlijk zouden al deze stemhulpen, net als medicijnen van de apotheek, een flinke bijsluiter moeten hebben. Ze kunnen de zwevende kiezer inderdaad helpen, maar je moet je bewust zijn van de mogelijke bijwerkingen.

Casper Albers is hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden