ColumnArie Elshout

Eigenlijk is wat Biden wil sensationeel: Amerika moet over zijn eigen lange schaduw heen springen en ‘Europeser’ worden

Arie Elshout Beeld De Volkskrant
Arie ElshoutBeeld De Volkskrant

Zie ik het goed? Verandert Amerika weer voorzichtig van een inktzwart schrikbeeld in een lichtend voorbeeld? Begin februari viel me al op hoe snel het na Trump overging tot de orde van de dag. Nog weer een paar maanden verder beleeft het zelfs een comeback als gidsland. Het kan snel gaan tegenwoordig.

Nog steeds zijn er de schietpartijen en het politiegeweld maar daarnaast is er iets spannends aan de gang dat Amerika wezenlijk kan veranderen en Europa kan beïnvloeden. Peter Giesen schreef hierover in de Volkskrant. President Joe Biden laat het kapitalisme een nieuwe bocht nemen, met hogere belastingen en een actieve staat die meer sociale rechtvaardigheid nastreeft. Het is een breuk met de neoliberale ideologie die de westerse wereld domineerde sinds het aantreden van Reagan in 1981 en die juist stond voor lagere belastingen, een kleine overheid en geloof in de vrije markt. ‘Zoals Europa zich destijds liet inspireren door Reagan, kan het zich nu laten leiden door Biden’, aldus Giesen.

Giesen is specialist in het schetsen van brede verbanden en het beeld dat hij hier in vogelvlucht bij mij oproept is er een van een historische wending. Waar Amerika en het Westen destijds collectief rechtsaf sloegen, lijken zij nu de bocht naar links te willen nemen. Europa kan zich daarbij, net als indertijd, spiegelen aan de Verenigde Staten. Wie had dat in januari, na de bestorming van het Capitool, toen het land werd afgeschreven, durven denken.

Hier past wel de kanttekening dat de ­Europese landen vanuit Amerikaans perspectief altijd al ‘linkser’ waren dan Amerika, met hun verzorgingsstaten en eerlijker verdeling van de welvaart. Maar dit laat onverlet dat de neoliberale consensus ten einde is, Biden bij het vinden van een alternatief een voortrekkersrol wil spelen en de Franse president ­Macron hem al een voorbeeld heeft genoemd.

De tijd is er rijp voor. Voor Amerika meet ik dat af aan David Brooks, columnist van The New York Times, die interessant is als ideologisch weermannetje. Hij is een bedachtzame conservatief die een zuinige overheid voorstaat. Maar geconfronteerd met de toenemende ongelijkheid, een groeiende raciale welvaartskloof en het afnemen van de maatschappelijke samenhang in de VS, schrijft hij nu: ‘Net als veel mensen ben ik naar links opgeschoven.’ Het Amerikaanse model, waarin de sociale uitgaven lager zijn dan in Europa maar de economische dynamiek groter, is uit balans geraakt. Er moet volgens hem veel meer geld naar de ‘minder bevoorrechten’.

Brooks heeft gelijk. In New York maakte ik mee hoe in een specialistenpraktijk aan Fifth Avenue een vrouw die verrekte van de pijn, de ene na de andere creditcard trok maar niet werd geholpen omdat er op geen van alle voldoende geld stond. Amerika kent vele gezichten, mooie en lelijke, dit was de hardvochtige realiteit van de Amerikaanse wachtkamers, op 20 meter afstand van Central Park.

Ik las ook de roman American Rust over de verpauperde bevolking in de vervallen industriestadjes in Pennsylvania, afgedankt door de tijd en verlaten door de politiek. Waarom hebben die Amerikanen geen revolutie ontketend, is de vraag die de auteur Philipp Meyer opwerpt. Het antwoord: omdat het in het Amerikaanse systeem normaal is de schuld bij jezelf te zoeken. Het boek is uit 2009, in 2016 volgde de revolutie alsnog, de vergeten Amerikanen legden de schuld niet langer bij zichzelf maar bij de elite – en kozen Trump.

Om herhaling te voorkomen is Biden van plan 5.000 (!) miljard dollar uit te trekken voor een sterkere overheid, een eerlijker ­verdeling van de welvaart en een betere infrastructuur. Eigenlijk is wat hij wil sensationeel: Amerika moet over zijn eigen lange schaduw heen springen en ‘Europeser’ worden. Macron, die ook veel te stellen heeft met rechtse en linkse populisten, kijkt toe of ­Biden zal slagen de democratie voor iedereen te laten werken. Succes is niet verzekerd.

Sociaal-economische hervormingen kunnen de ongelijkheid verminderen en daarmee de voedingsbodem voor populistische opstanden wegnemen. Maar de draai naar links moet geen vrijbrief worden voor linkse gekkigheden op sociaal-cultureel gebied, zoals nu weer die mallotige spellingsdiscussie in Engeland. Die houden alleen maar de ­cultuuroorlog gaande, en daarmee de ­verlammende polarisatie, in Amerika en ­Europa.

Arie Elshout is journalist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden