Twistgesprek

'Eerwraak is een lekker makkelijk exotisch etiket'

Eerwraak in Nederland neemt sterk toe. De regering spreekt van 'afgrijselijke criminaliteit'. Maar gaat het wel om eerwraak? Een twistgesprek tussen Volkskrant-redacteur Henk Müller en turkoloog Rob Ermers.

Beeld anp

Er zijn ruim vijfhonderd gevallen van eerwraak geweest in 2013. Met twintig doden. Vooral onder Turkse, Marokkaanse en Afghaanse Nederlanders.
'Als er doden vallen is dat afschuwelijk, maar ik betwijfel of het eerwraak is geweest.'

Wat dan? Beetje dollen?
'Ik heb veel voor politieorganisaties gewerkt en boeken geschreven over eerwraak. Ik ben als onafhankelijk wetenschapper daarmee gestopt. Ik merkte dat de politie allochtonen in een bepaalde hoek wil zetten, alsof het om een speciale categorie mensen gaat die om een speciale reden geweld plegen.'

Dat doen ze toch ook, uit eerwraak.
'Eer is helemaal niet relevant, het gaat om stigmatisering. Dat komt overal ter wereld voor. Neem het Canadese meisje Amanda Todd, ze is vijftien, ze zit niet lekker in haar vel en op een chatsite doet een jongen lief tegen haar. Na een tijdje vraagt hij of ze haar borsten wil laten zien.

Als ze niet helemaal naakt wil, worden foto's op Facebook gezet. Amanda komt bekend te staan als 'sloerie' en draait door. Ze pleegt zelfmoord. Ook Turkse jongens en meisjes doen onbesuisde dingen en zitten soms niet lekker in hun vel. Als het om Meryem, een Turks meisje, zou gaan dan komt het niet als 'zelfmoord' in de statistieken, maar als 'eergelateerd geweld'.

Maar de familie van Amanda pleegt geen moord uit wraak op de Tilburgse Aydin C, de bewuste jongen.
'Klopt, maar ook haar familie heeft nu een stigma. En in sommige culturen móét je dan handelen, anders word je voor 'pooier' uitgemaakt en dan is de zedelijke familie-eer aangetast.'

Beeld anp

Dan mag je doden, liefst met een beroep op de Koran, want God haat onkuisheid.
'De Koran kent geen eerwraak.'

Jammer dat die daders dat niet weten.
'Er zijn heel veel imams geweest die dat klip en klaar hebben gezegd, maar dat dringt niet altijd door.'

Die familiecultuur, waarin eerwraak op de loer ligt als een meisje onkuis zou zijn, is toch behoorlijk eng.
'Die wraak geldt overigens ook voor mannen. Maar er is geen sprake van eerwraak als niemand weet heeft van het grensoverschrijdend gedrag. Alleen zodra het naar buiten komt, moet er gehandeld worden.'

Of als er geroddeld wordt over een meisje, dan is ze haar leven al niet zeker.
'Het gaat niet om wangedrag, geweldplegen of seksueel misbruik. Bepalend is of het een stigma oplevert. Wangedrag is trouwens ook cultuurbepaald. Ik veroordeel geen culturen.'

U vindt dus een cultuur waarin minstens eenvijfde van de huwelijken tussen bloedverwanten plaatsvindt net zo goed als één waarin dat niet gebeurt?
'Als je zo opgegroeid bent, is er een behoorlijke kans dat je dat normaal vindt. Als een jongen met zijn nicht wil trouwen, wie ben ik om dat te veroordelen? De gemeenschap komt er zelf wel achter dat zulke huwelijken problemen kunnen opleveren. Misschien moet je de partnerkeuze dan beperken, maar dat is een politiek probleem.'

Maar die eeuwige familie. We zijn een individualistisch land.
'Er wonen ook andere bevolkingsgroepen, met andere opvattingen.'

U bedoelt: we leven in een parallelle samenleving met diametraal tegenovergestelde waardensystemen.
'Diametraal niet, parallel wel. Maar dat was vroeger al zo: rijk en arm, katholiek en protestants.'

Dat je als individu rechten hebt, of dat de familie alles voor je beslist, is van een andere orde. Ook de schaamte die het Marokkaanse jongens onmogelijk maakt te bekennen als ze iets fout hebben gedaan, heeft daar niets mee te maken.
'Als bekennen een stigmatiserend effect heeft op de familie, ontkennen ze. Zo werkt dat.'

Oh, dan is het goed?
'Je moet snappen dat het zo werkt.'

Minister Asscher noemt eerwraak een 'ongelooflijk moeilijk probleem dat niet past in Nederland'. Minister Opstelten vindt dat 'onze normen' moeten gelden. Ze hebben groot gelijk. Maar het wordt nog knap lastig.
'Wij hebben stereotype opvattingen over Marokkanen, Turken en eerwraak. Turken op hun beurt denken dat elk Nederlands kind met achttien jaar het huis uit moet, en Marokkaanse jongens dat alle Nederlandse meisjes hoerig zijn. Dát is lastig te doorbreken.

Maar ik wil erop wijzen dat het niet uitmaakt of je door Canadese of Turkse leeftijdgenoten wordt uitgesloten. De tragiek en wanhoop zijn universeel. Daar is niets cultureels aan. En als te snel met 'eergerelateerd geweld' en 'eerwraak' gaat schermen, creëer je een aparte categorie geweldsdelicten van immigranten.'

U kunt het beestje een andere naam geven, maar het probleem blijft bestaan.
'Eerwraak bestaat natuurlijk, maar het is een lekker makkelijk exotisch etiket, dat veel te snel wordt gebruikt om het gedrag van immigranten te problematiseren.'

Rob Ermers (1965) promoveerde in de Arabische en Turkse taalkunde. Hij schreef boeken over eergerelateerd geweld, is oprichter van Midden Oosten Perspectief en is verbonden aan de Radboud Universiteit.
Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden