The Big Picture Arie Elshout

Eenzijdigheid en bijziendheid tekenen het racismedebat: mensen worden gereduceerd tot categorieën

Een zwarte moeder in New York legde me ooit uit hoe zij haar zoon leerde zich op straat zo te bewegen dat hij de politie geen reden gaf hem aan te houden en geweld tegen hem te gebruiken. Als er iets was dat mij bewust maakte van het ‘white privilege’, was dit het. Blanke moeders in Amerika hoeven dit niet te doen voor hun zonen, ze staan er niet eens bij stil dat ze het niet hoeven te doen. Het voorrecht van mensen met een blanke huid. Inderdaad.

Ik sprak de zwarte moeder ten tijde van de rassenrellen in Ferguson in 2014. In dit stadje had een blanke politieagent de ongewapende zwarte tiener Michael Brown doodgeschoten bij een uit de hand gelopen aanhouding. De raciale spanningen in Amerika laaiden hoog op. Er ontstond een racismedebat zo fel en virulent dat het oversloeg naar Europa, zoals zoveel maatschappelijke discussies.

Voor mij is het duidelijk dat de woede van Amerikaanse zwarten over politiegeweld gerechtvaardigd is. In Ferguson vertelde een 40-jarige vrouw me hoe haar 16-jarige zoon in één schooljaar elf keer werd aangehouden. Het liep voor hem steeds goed af, voor anderen niet. Na Michael Brown volgden er zoveel andere gevallen van ongewapende zwarten die het leven lieten in contacten met de politie dat de actiegroep Black Lives Matter (zwarte mensenlevens doen ertoe) werd opgericht.

Inmiddels is het vijf jaar later. Het debat woedt nog steeds en neemt zelfs in kracht toe. Tot in het excessieve. Het verwijt van racisme wordt wel heel snel gemaakt, zeker in onze contreien. Soms is de suggestie van racisme al voldoende. Ergerlijk is hoe enerzijds het net ver wordt uitgegooid terwijl anderzijds dingen die niet in het straatje passen worden genegeerd.

In een interview in Nederland met een vrouw van Black Lives Matter viel het op dat ongemakkelijke en voor de hand liggende vragen niet werden gesteld. Zoals vragen over het feit dat er meer zwarten worden gedood door andere zwarten dan door de politie. Dat moet een beweging die vindt dat zwarte mensenlevens ertoe doen zich aantrekken, en dat doet ze ook, maar de interviewer roerde het pijnlijke punt niet aan.

Wat ik ook in de Amerikaanse berichtgeving over de politiedoden miste, is inleving in de omstandigheden waarin agenten moeten werken in buurten vol wapens, drugsgeweld en onvolledige gezinnen. Van zo’n driekwart van de zwarte baby’s is de moeder niet getrouwd. In Ferguson ontmoette ik André Suggs, een knappe, intelligente jongen van 27. Hij had zijn school niet afgemaakt en al zeven jaar gevangen gezeten voor gewelddadige beroving. Hij had nul contact met zijn vader. Dit was ook een kant van het verhaal, maar destijds ging het vooral over de politie.

Die eenzijdigheid tekent het racismedebat. Het verleden is belangrijk: de slavernij vernietigde gezinsverbanden en zette zwarten op grote achterstand. Onderbelicht blijft echter dat niet alle statistieken slecht zijn. Het aantal zwarten met een middelbareschooldiploma steeg van 25 procent in 1964 tot 85 procent in 2012. Het aantal zwarten met een afgeronde bachelorstudie steeg van 365 duizend tot 5,1 miljoen. Het is niet genoeg, maar we moeten het hele verhaal willen zien.

Dat gebeurt te weinig in een verhit klimaat waarin mensen worden gereduceerd tot categorieën, dus tot karikaturen: ‘wit’ tegen ‘zwart’. Dat gebeurt in Amerika: toen commentator David Brooks pleitte voor schadevergoeding voor zwarten, werd hem toegebeten: jij bent blank en rechts, je moet je bek houden. Het gebeurt hier: zelfbenoemde blanke antiracisten genieten zo van hun morele voortreffelijkheid dat het uit hun mond komende racismeverwijt aanvoelt als een smerige plak kauwgum die je niet meer van je schoenzolen krijgt. Het leidt slechts tot een verharding van standpunten en zet mensen nodeloos tegen elkaar op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden