Opinie

Eenzame jihadi dwingt ons allen tot eenzame strijd tegen terreur

De terreur in Parijs is gepleegd door 'eenzame jihadi's', een fenomeen dat vanuit de radicale islam wordt gepropageerd met video's die uitvoerige instructies bevatten.

Mensen worden weggeleid van de Joodse kruidenierswinkel in Parijs waar vrijdag een gijzeling plaatsvond. Beeld Getty Images

Voorlopig is de bijna-onthoofding van Charlie Hebdo het jongste hoofdstuk in een reeks van aanslagen in het gehele Westen gepleegd door individuele jihadisten. Van de moord op Theo van Gogh tot de aanslag in het Canadese parlement. In jihadistische kringen heet deze vorm van terrorisme al jihaad al fardi, de eenzame jihad.

Na de terroristische aanslagen van september 2001 in New York en Washington besefte menige jihad-ideoloog dat ze dat kunstje niet nog eens zouden kunnen flikken. Vanaf dat moment is men op zoek gegaan naar alternatieven om de jihad te blijven voeren in 'het huis van het ongeloof'.

Een van die ideologen is de Syriër Abu Musab al Suri. Deze Suri was tot zijn arrestatie in Pakistan in 2005 de vruchtbaarste strategische ideoloog van Al Qaida. Hij heeft zo ongeveer alle jihadgebieden bezocht en verrichte zelf jihadactiviteiten. In de jaren negentig verbleef hij enkele jaren in Europa, met name in Spanje en het Verenigd Koninkrijk. In Londen sloot hij zich eerst aan bij de Algerijnse ex-Afghanistangangers die de Groupe Islamique Armé (GIA) oprichtten.

Door: Halim El Madkouri is arabist/islamoloog en radicaliseringsexpert. Beeld Henk MÜller

Eenzame jihad

Na onenigheid zette hij het Centrum voor de Studie van Conflict in de Islamitische Wereld op. Dat centrum bemiddelde voor BBC4 en CNN om interviews met Osama bin Laden te krijgen. In jihadistische kringen, zeker die aan Al Qaida zijn gelieerd, wordt hij beschouwd als de innovatiefste jihadstrateeg. In 2004 publiceerde hij een ruim 1.600 pagina's tellend boek onder de titel Oproep tot het islamitische verzet wereldwijd. Het concept van de eenzame jihad is niet nieuw in de islamitische geschiedenis, maar Suri wordt gezien als degene die het verder heeft uitgewerkt.

De jihadistische predikers zijn het er over eens dat deze vorm van jihad zijn rechtvaardiging vindt in Koran 4:84: 'Strijd dan (O Mohammed) op de Weg van Allah, jij wordt slechts voor jezelf aansprakelijk gesteld. En moedigt de gelovigen (tot de strijd) aan. Hopelijk zal Allah het geweld van degenen die ongelovig zijn teniet doen. En Allah is harder in geweld en harder in bestraffing.'

Vooral het versdeel 'jij wordt slechts voor jezelf aansprakelijk gesteld' wordt gezien als duidelijke aansporing om de eenzame jihad te voeren. Volgens de jihadistische predikers is iedereen min of meer verplicht aan eenzame jihad te doen. In juli 2011 presenteerde het jihadistische mediacentrum al Sahaab de mobiliserende video 'Jij wordt slechts voor jezelf aansprakelijk gesteld' van ruim anderhalf uur waarin uit de doeken wordt gedaan waarom eenzame jihad belangrijk is en waaraan die moet voldoen. In de video figureren verschillende jihadistische kopstukken. Naast een uitgebreide opsomming van eenzame jihadi's die met wisselend succes aanslagen hebben gepleegd, bevat de video ook tips en instructies voor jonge moslims in het Westen hoe zij eenzame jihadi's kunnen worden. Ook staan er duidelijke aanwijzingen voor het kiezen van de doelen, zowel personen als instanties.

Uiteraard ontbreken Westergaard en Wilders niet. Maar ook mediacentra en journalisten worden genoemd als 'legitieme doelen'. Naar aanleiding van de video verschenen verscheidene documenten op internet die de tips en instructies verder uitwerkten en hanteerbaar maakten.

Spanning

De keuze voor de eenzame jihad stoelt op het feit dat hij betrekkelijk eenvoudig en goedkoop is uit te voeren en op zijn mobiliserende kracht voor andere jonge moslims. De eenzame jihadi's waren vóór hun daad betrekkelijk onbekend en stelden nauwelijks iets voor. Maar door hun daad worden zij gevierd door veel mensen en fungeren zij als rolmodel voor jongeren die nog twijfelen.

Maar het allerbelangrijkste is wat in jihadistische kringen bekend staat als inghimaas: onderdompeling of doordringing. De vijand weet op een gegeven moment niet meer waar hij het zoeken moet. De eenzame jihadi kan overal zijn en ieder moment toeslaan. Op deze manier heerst een voortdurende angst die uiteindelijk kan leiden tot ontwrichting van de gehele samenleving.

Bijkomend voordeel is de voortdurende spanning tussen moslims en niet-moslims. Jihadisten gebruiken die spanning als extra argument om alle moslims duidelijk te maken dat zij voor vijand worden aangezien. Als dat zo is, waarom zouden zij zich dan niet ook als zodanig gedragen?

Met de eenzame jihad hopen de jihadistische ideologen het jihadisme op een betrekkelijk eenvoudige manier te globaliseren en het bewustzijn van moslims te versterken dat zij tot één en dezelfde gemeenschap behoren. Jongeren die zich aangetrokken voelen tot deze jihad krijgen instructies in overvloed.

Geheimhouding

De allerbelangrijkste is geheimhouding. De eenzame jihadi moet te allen tijde zijn mond houden en zijn identiteit verbergen. Met zijn directe omgeving moet hij nooit over zijn pseudoniem praten en met zijn strijdmakkers nooit over zijn echte naam. Voorts mag hij zijn sympathie voor de jihad en zijn vroomheid niet tonen. Voor hij op pad gaat, moet hij zich goed voorbereiden. Hij moet zichzelf fysiek en mentaal trainen. Bij de fysieke training moet hij rekening houden met hoe hij overkomt. Ziet hij eruit als een vrome moslim dan moet hij niet aan gevechtssport doen, want dat roept vragen op.

Heeft een jonge moslim eenmaal gekozen voor bijvoorbeeld mediajihad, dan moet hij daarmee doorgaan en niet ineens een eenzame jihadi worden en eenzame jihadi's moeten zich niet mengen in het publieke debat: 'Ieder zijn eigen specialisme!'

De eenzame jihadi in spe moet geen grote inkopen doen in het verkeerde seizoen, zoals winterkleren kopen in de zomer. Wanneer hij op pad gaat, moet hij niet in al te goedkope hotels verblijven: 'Dit is geen moment om te bezuinigen.' Men moet geloven dat hij een vakantieganger is die zichzelf wil verwennen.

Derde generatie Al Qaida

De eenzame jihadi gebruikt zijn telefoon alleen voor noodzakelijke dingen en onder geen beding voor het vervaardigen van teksten en dergelijke. Hij logt nooit in op openbare netwerken of onbeveiligde computers. En hij moet zich realiseren dat hij op een heilige missie is die de vijand in het hart zal raken en de liefde voor het martelaarschap in de harten van medemoslims zal aanwakkeren.

Dat er uitgebreide literatuur en handleidingen bestaan over de eenzame jihad en dat er al een aantal jaren daadwerkelijk aanslagen worden gepleegd door eenzame jihadi's, betekent dat wij te maken hebben met een fenomeen uit het verre verleden in een hypermodern jasje. Geen afzonderlijke incidenten of ongelukken, maar een uitgekiend plan waar maar weinig veiligheidsdiensten tegen opgewassen zijn. Onderzoekers spreken van een derde generatie Al Qaida. Een generatie die over een enorme dosis geduld beschikt en zich wil opofferen voor de heilige zaak.

De klassieke terrorismebestrijding is niet meer toereikend om dit fenomeen het hoofd te bieden. De tactieken veranderen voortdurend en het taalgebruik ontwikkelt zich mee. Het meest beangstigend is dat de eenzame jihadi zo veel ruimte heeft voor zijn eigen individuele invulling. Daardoor staan de veiligheidsdiensten voor een haast onmogelijke opgave. Wie moet je in de gaten houden en wie niet? Hoe lang blijf je je capaciteit uitbreiden om het fenomeen enigszins onder controle te houden? Dit zijn vragen waar op dit moment geen gemakkelijk antwoord op is te geven.

Gevaar

Een ding is duidelijk: het zijn niet de schreeuwers die het grootste gevaar vormen maar de stille onzichtbaren daarachter. De schreeuwers fungeren als bliksemafleiders. Zij zorgen dat alle veiligheidsogen en -oren op hen blijven gericht, terwijl de eenzame jihadi zich in stilte voorbereidt op de heilige taak.

Omdat journalisten een zeker doelwit vormen voor deze stille moordenaars hebben zij ook de taak hun onderzoekstechnieken verder te ontwikkelen en hun netwerken uit te breiden. Helaas moeten zij de gaten die veiligheidsdiensten niet kunnen dichten, zelf vullen door de samenleving zo goed mogelijk van informatie te voorzien opdat iedereen de taak van eenzame terrorismebestrijder op zich kan nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden