COLUMNNadia Ezzeroili

Een zuivere safe space bestaat niet, laat de rel rondom de Amsterdamse club De School zien

Je kunt het beschouwen als Randstedelijke malligheid: de rel rondom de Amsterdamse club De School, omdat de organisatie zich niet inclusief toont en onvoldoende uitstraalt een safe space (veilige haven) te zijn. Maar was er een jaar geleden niet ook een relletje op het Achterhoekse Zwarte Cross festival, toen de organisatie satirische borden met teksten als ‘Allah’s Afbakbar’ en ‘leve de kleurling’ liet weghalen na protesten op sociale media? Juist.

Voor de lezer die het niet heeft gevolgd: De School is een progressieve club in Amsterdam-West die zich richt op een brede en alternatieve doelgroep. Maar diezelfde doelgroep dreigt nu het vertrouwen op te zeggen in De School. Reden: het management, de programmering en het publiek van De School zijn te wit, te weinig sensitief voor de grieven van trouwe (queer-)bezoekers van kleur, en dus geen safe space.

Hoe de spanningen ontspoorden in een rel, werd afgelopen week in de Volkskrant en eerder op de website van VPRO’s 3voor12 uitgebreid uiteengezet. Hoogtepunt was een hallucinante bijeenkomst waarbij de organisatie ‘verantwoording’ wilde afleggen aan de doelgroep. Het audioverslag is te vinden op het YouTube-kanaal van de dansclub, en zeker de moeite waard om terug te luisteren.

Nu is het verleidelijk en makkelijk om de behoefte aan een veilige plek af te zeiken – wat dan ook voortdurend gebeurt in het publieke debat. Maar ik kan me voorstellen dat een veilige en afgesloten subcultuur een fijne oplossing lijkt voor de jonge idealist die geregeld vijandigheid ervaart in het dagelijkse leven. Toch raakt het principe van de safe space aan iets verraderlijks, en dat is niet de belegen opvatting dat een safe space in strijd is met de vrijheid van meningsuiting (alsof die vrijheid automatisch een ander verplicht om te luisteren).

Want de ongemakkelijke waarheid is dat een safe space voldoening geeft, totdat je eigen ontwikkeling botst met de beperkingen ervan. Ik heb het zelf ook ervaren.

Zo voelde ik me na 11 september even thuis bij een islamitische vrouwenclub. Totdat ik merkte dat er geen ruimte was voor twijfel en ik geen bevredigende antwoorden kreeg op vragen over de positie van de moslimvrouw. ‘Zet geen vraagteken waar Allah een punt heeft gezet’, werd mij verzocht.

Ik voelde me even thuis in de antiracisme-beweging. Totdat ik merkte dat kritiek op discriminatie en vrouwenonderdrukking in eigen kringen permanent in de wacht moest.

Ik voelde me even thuis in het intersectioneel feminisme, een stroming binnen het feminisme die ook oog heeft voor vrouwen die te maken hebben met racisme, armoede of onderdrukking binnen de eigen cultuur. Totdat ik zag dat prominente feministen in de praktijk voornamelijk een ongezonde en vruchteloze preoccupatie hadden met de veronderstelde privileges van witte vrouwen.

Een zuivere safe space bestaat niet. De veiligheid voelt alleen echt als je zelf blinde vlekken hebt ontwikkeld.

Ook een ongemakkelijke waarheid: inclusiviteit moet je nastreven, het maakt je organisatie sterker, maar dwang haalt weinig uit. De Sociaal-Economische Raad concludeerde vorig jaar nog in een rapport dat diversiteit in de bedrijfstop beter werkt als de strategie vrij is van controle en verplichtingen. En al is De School maar een club en geen beursgenoteerd bedrijf, betekenisvolle en duurzame inclusiviteit laat zich niet forceren.

En dan nog de meest ongemakkelijke waarheid: de eigenaren van De School die nu nederig een stap terug hebben gedaan, zullen straks uit hun as herrijzen en een nieuwe bloeiende creatieve organisatie uit de grond stampen, terwijl de boze doelgroep achterblijft met de kruimels van een door corona noodlijdend bedrijf. En leer mij gecorrumpeerde idealisten kennen, want over het eigenaarschap van die kruimels zullen ze elkaar ook weer de safe space uitvechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden