Column Stephan Sanders

Een woord uit mijn jeugd is terug: polarisatie

Er vindt een vreemde en acute verhitting van de mannelijkheid plaats, op meerdere plekken in de wereld. Is het vanwege de opmars van #MeToo, en het massale protest van (meestal) vrouwen tegen de seksuele intimidatie van (meestal) mannen? Hebben de mannen het idee dat hun bestaansrecht wordt weggevaagd? Ik twijfel er niet aan of toekomstige historici zullen onze tegenwoordige tijd typeren als die waarin een merkwaardige snelle opkomst te zien is van de mannetjesputter in de wereldpolitiek.

Mannetjesputters, het wordt wel­eens vergeten, kunnen ook zeer ‘links’ zijn. Van Che Guevara tot aan Castro, Chávez en Maduro, de huidige president van Venezuela. Allemaal marxistisch geschoolde machomannen die geen twijfel lieten bestaan over hun heteroseksualiteit, hun viriliteit en hun autoriteit.

En juist in het buurland van het chaotische Venezuela laat nu hun extreemrechtse collega van zich horen. Jair Bolsonaro kreeg 46 procent van de stemmen tijdens de eerste verkiezingsronde van de Brazi­liaanse presidentsverkiezingen. Bolsonaro liet al weten dat hij liever een dode zoon heeft dan een homozoon. Hij is een bewonderaar van de Braziliaanse dictatuur (1964-1985) en zijn idee over verkrachting is dat sommige vrouwen simpelweg te lelijk zijn om dit voorrecht te mogen genieten. Dit type mannelijkheid leek het niet lang meer te maken in de jaren zeventig en tachtig, maar dwars tegen de feministische stroom in – of juist daardoor getergd – duikt deze karikatuur van mannelijkheid op, alsof de dinosaurus weer volop meedoet. In Brazilië heerst het schrikbeeld van Venezuela, maar het is ook duidelijk dat Maduro en Bolsonaro in stijl en aanpak meer met elkaar gemeen hebben dan ze beiden willen weten.

Amerika heeft Trump, Amerika heeft opperrechter Kavanaugh en de volmaakt gepolariseerde verhouding tussen de seksen.

Want één woord is terug, een woord uit mijn jeugd: polarisatie. Het werd in de jaren zeventig door de Nederlandse progressieve partijen gebruikt, de PvdA voorop, om de almacht van de christen-democraten te breken. Polarisatie was zelfs de officiële strategie om de verschillen flink aan te zetten en mensen bewust te maken van hun daadwerkelijke belangen. Die polarisatiestrategie is door ‘rechts’ feilloos overgenomen, want zo moeilijk is dat kunstje nu ook weer niet. Gisteren vatte Toine Heijmans de recente geschiedenis bondig samen: ‘1988: de tijd dat links boos was. Nu is rechts boos.’

Die gepolariseerde verhoudingen doen weinig voor de stemming in een land. Je kan smalen op de ‘lieve vrede’ als een burgerlijk begrip en de eeuwige voortzetting van de status quo, maar als ik lees hoe groot de verdeeldheid is in Brazilië over Bolsonaro, ‘ook binnen families en vrienden’, dan valt het mij niet moeilijk een beeld te krijgen van de micro-oorlog die op het meest alledaagse niveau (verjaardagen, trouwpartijen) woedt. Zie ook Trumps verdeelde natie. Zie het Verenigd Koninkrijk en de Brexit, een splijtzwam die elke picknick binnen de kortste keren in een opstootje kan veranderen. Politiek engagement is mooi, maar wie heeft er nu werkelijk gevraagd om deze overdosis?

Terug naar Nederland: in de krant ook aandacht voor de ‘generatiewisseling’ in de politiek, naar aanleiding van Rob Jetten (31) die fractieleider is geworden van D66. En ineens zie je de scheidslijn, zo met Jesse Klaver (32, GroenLinks) Tunahan Kuzu (37, Denk) en Thierry Baudet (35, Forum voor Democratie) op een rij.

Baudet heeft zich in het verleden het duidelijkst uitgelaten over polarisatie en mannelijkheid. ‘We verliezen onze mannelijkheid, we gaan voor consensus, een vrouwelijke waarde. We zijn bang.’

Als consensus vrouwelijk is, dan is Nederland dat ook, met haar coalitieakkoorden. Baudet is boos en ontevreden over de babyboomers, die alles maar toelieten en gedoogden. Hij is de jongeman die vindt dat zijn ouders toen wat strenger hadden moeten zijn. Ook Kuzu van Denk past in dit schema: waarom die deemoedigheid van zijn Turkse familie, vroeger. Het had assertiever gemoeten, meer polarisatie.

Deze dertigers verschillen enorm met de babyboomers, die om meer vrijheid vroegen. Kuzu en Baudet zullen hun vaders voordoen hoe dat in zijn werk gaat: een echte man zijn. Jetten, Klaver en Marijnissen hebben grosso modo vrede met hun verleden.

Particuliere familieverhoudingen die de polarisatie en de politiek bepalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.