Column

Een vrolijk weerzien met 'de geitenneuker'

Column Max Pam

Hij was een tijdje weggeweest, maar ineens dook hij weer op in wat toch wel een vrolijk weerzien mag worden genoemd: de geitenneuker. Het lievelingspersonage van Theo van Gogh bleek de grens te zijn overgeslopen, maar anders dan de wolf niet van Duitsland naar Nederland, maar van Nederland naar Duitsland.

Foto afp

En zo verscheen de geitenneuker onlangs bij de ZDF op de televisie, waar hij werd opgevoerd door de Duitse cabaretier Jan Böhmermann. Die droeg een gedicht voor over de Turkse president Erdogan, waarin wordt gezegd: 'Het meest houdt hij van geiten neuken en minderheden onderdrukken, Koerden trappen en christenen rammen. En 's avonds in plaats van slapen, orale seks met duizend schapen'.

Erdogan boos. Hij belde met bondskanselier Merkel en deed zijn beklag. De beledigingen aan zijn adres vindt hij een misdaad tegen de menselijkheid, wat betekent dat zij in de categorie vallen van genocide en gaskamers.

De bondskanselier moet wat onduidelijks hebben teruggezegd, zodat momenteel niemand in Duitsland weet of Böhmermann vervolgd wordt. Wel haalde de ZDF het gewraakte fragment van zijn site (en van YouTube), omdat het niet voldeed 'aan de kwaliteitseisen'.

Satire, humor, lachen - het kwam daarna pas goed op gang, want zo gaat dat nu eenmaal met een samenleving waarin de sociale media een hartig woordje meespreken. Daarin staan Erdogan en Merkel in hun onderbroek, al is de onderbroek van die laatste wat groter dan het damesslipje waarmee Rudi Carrell in 1987 bij de ARD naar ayatollah Khomeini gooide.

Bij ons kwam het woord 'geitenneuker' al voor rond 1900 bij Nederlandse soldaten in Indië, net als schapenneuker en kamelenbeffer. Maar de eerste keer dat het in de Nederlandse literatuur gebruikt, is door Gerard Reve, die het in Bezorgde Ouders uit 1988 heeft over 'een blond blank jongenslijf", dat aan 'een bruin geitenneukertje' moet worden gegeven. Reve heeft dat G-woord nadien vele malen gebezigd. Theo van Gogh had zijn gescheld dan ook niet van Willem Frederik Hermans, zoals de Neerlandicus Wilbert Smulders onlangs schreef in NRC Handelsblad, maar van Gerard Reve.

Geitenneuker was al een tamelijk ingeburgerd woord, toen Theo van Gogh ermee kwam. Ook op het moderne Nederlandse toneel werden regelmatig geiten geneukt, zoals door de toneelgroep Fact die in 1996 een voorstelling van Elektra & Orestes bracht met - en ik citeer - 'een geitenneuker, letterlijk, die niet eens de namen van zijn schoonfamilie kan onthouden'. In het stuk Hooligans (2002) ging het tegen 'boeren, homo's, geitenneukers en kankerjoden', maar het meest realistisch was toch The Goat, or Who is Sylvia? van Edward Albee, in 2003 opgevoerd door toneelgroep Flint. Hierin werd de hoofdrol gespeeld door Rik Launspach, die zich op de bühne bekent tot een geit, of in de woorden van een criticus: 'een weerzinwekkende bestialiteit waardoor zijn vrouw, zijn vriend en zijn tienerzoon volslagen ontredderd raken'.

Enfin, in het Hollandse culturele klimaat van toen kwam de geitenneuker van Theo van Gogh beslist niet uit de lucht vallen.

En nu is de geitenneuker bij onze Oosterburen opgedoken. Niemand kan beweren dat Erdogan zijn satire niet heeft verdiend. De Turkse president doet zo'n beetje alles waarvan hij in Böhmermanns gedicht wordt beschuldigd. Erdogan is een dictator die geen tegenspraak duldt, die op allerlei manieren de rechtsstaat schendt, minderheden hardhandig onderdrukt en tenslotte ook nog schrijvers, kritische journalisten en zelfs hele krantenredacties laat arresteren. Het is zoals de Duitse schrijver Henryk M. Broder zei: 'Als je Erdogan niet eens mag beledigen, wie mag je dan nog wel beledigen?' Broder ziet het beledigen van Erdogan eigenlijk als een burgerplicht, een zeer gevoelig en beladen woord in Duitsland. De satiricus Kurt Tucholsky (1890-1935) is de Duitse schrijvers hierin voorgegaan en zij mogen zijn erfenis niet verzaken.

Door het vluchtelingenprobleem heeft Europa zich overgeleverd aan Turkije. Hoe heeft Angela Merkel zich gehouden in het bewuste telefoongesprek, dat is momenteel de vraag die Duitsland bezighoudt. Heeft zij er scherp op gewezen dat ten aanzien van de vrijheid van meningsuiting in Duitsland andere wetten gelden dan in een dictatuur? Of heeft zij toch geprobeerd Erdogan voorzichtig te pijpen, in de hoop dat zij de Turkse heerser stoom kon laten afblazen. Ik hoop dat het dictatoriale zaad niet midden in haar gezicht uiteen is gespat, maar ik ben er niet gerust op.

Foto afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.