Een voor- en een tegenstander van de nieuwe WIV: 'Ik heb meer vertrouwen in de rechtbank in Den Haag'

Een voor- en een tegenstander van de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten proberen op de dag van het referendum de kiezer te overtuigen.

Beeld anp

Tegen: Michiel Pestman, advocaat

'De Wiv is een vooruitgang, maar de controle op het werk van de inlichtingendiensten schiet tekort. In de huidige regeling geeft het hoofd van de dienst of de minister toestemming om bevoegdheden in te zetten. In de nieuwe wet doet de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) dat.

'In het strafrecht krijgt de rechter-commissaris informatie van de officier van justitie, die duidelijk moet maken wat de verdenkingen zijn en waarom bijvoorbeeld aftappen nodig is. De TIB krijgt deze informatie in beginsel niet, dus welke controle kan deze dan uitoefenen? Die instantie dreigt zo een nietszeggende stempelmachine te worden. Ik heb meer vertrouwen in de onafhankelijkheid van de rechtbank in Den Haag.

'Ik denk dat de AIVD ervan overtuigd is dat onafhankelijk toezicht werk van de dienst gaat belemmeren. In mijn optiek worden de inlichtingendiensten er alleen maar efficiënter van.

Michiel Pestman, advocaatBeeld RV

'Ons kantoor is slachtoffer geweest van de AIVD. Jarenlang zijn gesprekken met onze cliënten getapt. Kennelijk heeft bij de AIVD nooit iemand zich afgevraagd of dat wel kon. Dat krijg je als een instantie zichzelf controleert. Na een rechtszaak is er een tijdelijke regeling ingevoerd, waardoor advocaten en journalisten beter worden beschermd. De nieuwe Wiv borduurt daarop voort. Veiligheidsdiensten moeten nu heel goede argumenten hebben om het verschoningsrecht te doorbreken. De rechtbank in Den Haag toetst die verzoeken. Dat is een prachtige regeling, maar waarom worden gewone burgers anders behandeld dan advocaten en journalisten?

'Ik denk dat de diensten geen zin hebben in gedonder, want een rechter laat zich minder snel als stempelmachine gebruiken. Een rechter laat zich niet afpoeieren met verhalen over nationale veiligheid. Bovendien is de rechter voor het leven benoemd in tegenstelling tot leden van de TIB, die voor een periode van zes jaar zullen worden benoemd door een minister. Als je echt onafhankelijke en effectieve controle wil, dan kies je voor de rechtbank.

'Waarom stopt de overheid het geld voor de TIB niet in een extra kamer in Den Haag? Die geeft de garantie van rechterlijke controle.'

Voor: Marianne van Leeuwen, emeritus hoogleraar geschiedenis en werkte van 2003 tot 2016 bij  de AIVD

'Wanneer je ervan uitgaat dat Nederland behoefte heeft aan inlichtingen- en veiligheidsdiensten, ter bescherming van de Nederlandse democratische rechtsorde, dan moet je diensten zo toerusten dat ze hun werk kunnen doen. Dat moet je afmeten aan de technische mogelijkheden van je tegenstanders.

'Omdat die moderne middelen kunnen ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer moeten ze onder strenge controle staan. De nieuwe wet voorziet daar in.

'Tegenstanders van de wet zeggen dat de diensten ook in de oude wet daders van terroristische aanslagen al in het vizier hebben. Terroristen communiceren steeds geavanceerder. Bovendien moeten we rekening houden met vijandelijke staten die digitaal aanvallen. Denk aan spionage en electorale ondermijning.

Marianne van Leeuwen is emeritus hoogleraar geschiedenis en werkte van 2003 tot 2016 bij de AIVD.Beeld RV

'Ik heb het idee dat mensen soms te licht denken over het oprukken van cyber in de samenleving. Bewust en onbewust laat je op internet veel sporen na, waar niet alleen de overheid bij kan, maar bijvoorbeeld ook incassobureaus die vervolgens een beeld schetsen over je kredietwaardigheid. Ik begrijp de angst dat mensen meer op hun surfgedrag moeten gaan letten, maar het is eenzijdig om het gevaar alleen bij de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te zoeken.

'De argwaan in de samenleving tegen de nieuwe wet stoort me. Allerlei instanties verzamelen digitale gegevens en de controle op die verzameling is niet sterk. Nu willen de veiligheidsdiensten hun digitale instrumenten verbeteren en dan denken we dat ze er kwaad mee willen doen. Wat voor kwaad dan? De diensten werken van nature discreet, maar ze hebben nog moeite om transparant te zijn. Ze zijn geneigd meer toe te dekken dan nodig. Ze kunnen vaker vertellen wat ze doen, zodat mensen het nut begrijpen van wat ze doen.

'Diensten delen informatie met buitenlandse collega-diensten, maar daar worden op grond van de nieuwe Wiv profielen van gemaakt en die moeten aan criteria voldoen. Hoe is de controle op die dienst geregeld? Handelt die professioneel en schendt die mensenrechten? Als een buitenlandse partner niet aan alle criteria voldoet, dan wordt de vorm van samenwerking aangepast.

'Ik heb vertrouwen dat de diensten integer werken. We vinden het ook normaal dat de politie een pistool draagt en we gaan er niet vanuit dat hij opeens gaat schieten. Digitaal onderzoek door de dienst kun je daarmee vergelijken. Het is een zwaar instrument, maar het gebruik ervan wordt wettelijk omschreven. Het is nodig dat de diensten de rechtsorde kunnen verdedigen.'

Redacteur Marjon Bolwijn stelt de meest prangende vragen over de wet die morgen inzet is van een referendum aan collega en cyberexpert Huib Modderkolk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden