COMMENTAARSander van Walsum

Een verleden dat wordt schoongewassen, is op den duur het bestuderen niet meer waard

De ontketende beeldenstorm blijkt moeilijk tot bedaren te brengen.

Demonstranten in Bristol halen het beeld van slavenhandelaar, politicus en filantroop Edward Colston omver.Beeld AP

Edward Colston, een notabele in het Engelse Bristol, werd na zijn dood in 1721 met een standbeeld geëerd vanwege zijn verdiensten als weldoener voor de stad. Niet vanwege de slavenhandel, waarmee hij een fortuin vergaarde. Deze vertekening, of vervalsing, van de geschiedenis bleef uiteindelijk niet onbestraft: zondag werd het standbeeld alsnog van zijn sokkel getrokken.

De bezwaren die het eerbetoon aan Colston bij steeds meer mensen opriep, zijn ook van toepassing op monumenten voor de Belgische koning Leopold II – die Congo als privébezit exploiteerde – en de verdedigers van de slavernij in het zuiden van de Verenigde Staten. Toch is het de vraag of betogers over het bestaansrecht van monumenten kunnen beschikken. Temeer omdat de ontketende beeldenstorm moeilijk tot bedaren is te brengen.

Zo is de vernieling van een standbeeld van Columbus – door demonstranten gebrandmerkt als ‘wegbereider van kolonialisme en slavernij’ – al moeilijker te verdedigen dan de tewaterlating van de bronzen Colston. Om nog maar te zwijgen over antiracistische leuzen die zijn aangebracht op het standbeeld van Winston Churchill in het centrum van Londen. Laatstgenoemde wordt niet vereerd vanwege zijn opvattingen over het kolonialisme, die in zijn eigen tijd al omstreden waren, maar omdat hij de strijd heeft aangebonden tegen de grootste racist aller tijden. Als die historische verdienste ondergeschikt wordt gemaakt aan de hedendaagse moraal, mag het verleden niet langer het verleden zijn.

Aangenomen mag worden dat het standbeeld van Churchill ontbreekt op de lijst van monumenten waarvan een commissie momenteel bepaalt of ze nog wel passen bij een veelkleurige metropool. En te hopen is dat een negatief oordeel van die commissie niet impliceert dat de desbetreffende monumenten moeten verdwijnen. Ze kunnen, zoals dat in Hoorn met het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen is gebeurd, beter worden voorzien van een historische disclaimer: deze man werd ooit vereerd hoewel hij misdrijven heeft gepleegd. Zo blijven omstreden standbeelden deel uitmaken van de geschiedenis, waarin nu eenmaal helden en schurken figureren – en mensen die zowel held als schurk waren. Een verleden dat wordt schoongewassen, is op den duur het bestuderen niet meer waard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden