Column Aleid Truijens

Een uurtje burgerschapsvorming meer of minder maakt niks uit, al kan het heus geen kwaad

Hé, dat vak bestond toch al? En dan bedoel ik niet het wazige Burgerschapsvorming, maar dat andere, stokoude vak, waarbij je van alles leert over democratie, grondwet en staatsinrichting, over vrijheid van meningsuiting en mensenrechten, over de slavernij, de holocaust, godsdienstoorlogen en ontkerkelijking. Geschiedenis heet dat vak.

Niets zo veranderlijk als politiek die zich bemoeit met de inhoud van onderwijs. In 2006 begreep de regering nog dat kennis van het verleden voor kinderen onontbeerlijk was en werd, onder leiding van Frits van Oostrom, een prachtige ‘canon’ samengesteld die als basis daarvoor kon dienen. Die canon kon niet verplicht worden, omdat dat niet strookte met de vrijheid van onderwijs. Tien jaar later vond het Platform Onderwijs2032 – dat gelukkig een stille dood is gestorven – dat geschiedenis als apart schoolvak wel weg kon, en Sander Dekker knikte instemmend.

En nu staat de arme Arie Slob in een onmogelijke spagaat. Als onderwijsminister van alle Nederlanders vindt hij dat de Inspectie moet controleren of scholen wel genoeg aandacht besteden aan burgerschap, aan democratie, gelijkheid, vrijheid, enzovoort. Een tegelijk verdedigt zijn Christen-Unie met hand en tand de vrijheid van onderwijs, die dicteert dat de inhoud van het onderwijs aan de scholen is. Dus is er formeel niets tegenin te brengen als confessionele scholen, geïnspireerd door de bijbel, de koran of enig ander geschrift, onderwijzen dat homoseksualiteit een ziekte is, vrouwen op aarde zijn om te baren en de ene godsdienstoorlog een beetje beter is dan de andere.

Ga er maar aanstaan, Inspectie. Nog een hele klus om scholen te betrappen op ontsporend burgerschapsonderwijs. En al helemaal om leraren te berispen om op iets dat ze nalaten: onverstoorbaar vertellen over antisemitisme en de gruwelen van de gaskamers, bijvoorbeeld, of uitleggen wat dictatuur is, met als recent voorbeeld Erdogan. Veel leraren durven dat niet aan in een klas vol kinderen die thuis iets heel anders te horen krijgen. Dat is laf, maar bestrijd het maar eens.

Ik denk dat een uurtje burgerschapsvorming meer of minder niks uitmaakt, al kan het heus geen kwaad. Ook het goedbedoelde vak ‘maatschappijleer’ heeft de samenleving niet socialer gemaakt. Ik geloof meer in de beschavende werking van goed, overtuigend en aanstekelijk onderwijs.

Natuurlijk brengen leraren normen en waarden over, als is het alleen al door hun gedrag. Maar: school is niet de plaats waar je kinderen kneedt tot het door de overheid gewenste model. School is de plaats waar je leert nadenken over de wereld. Alle vakken samen moeten de werktuigen daarvoor aanbieden. Dat je analytisch leert denken, je leert verplaatsen in anderen, feiten van meningen onderscheidt, fictie van werkelijkheid, propaganda van waarheidsvinding. Dat je leert argumenten en drogredenen herkennen, dat je het verschil kent tussen bewijsvoering en geloof. Exacte vakken zijn daarbij even belangrijk als geschiedenis, cultuur en literatuur.

Kinderen helpen zelf te leren nadenken is niet hetzelfde als elke kinderlijke opinie bloedserieus nemen, ook al weten ze van toeten noch blazen. Op school zou je ook moeten ervaren dat een opvatting meer gewicht krijgt als je ergens meer kennis over en ervaring mee hebt. Daarom hebben kinderen mooie voorbeelden nodig van mensen buiten hun eigen wereldje.

Bevlogen, moedige docenten met voldoende bagage dragen denk ik meer bij tot het doel dat Slob voor ogen staat dan verplichte lessen burgerschap of grootscheepse controle door de Inspectie. Mensen die zelf hebben leren nadenken zullen minder snel achter allerhande vlaggen aanhollen, hun kinderen schadelijke fabels vertellen en anderen discrimineren, de mond snoeren of minderwaardig vinden. Hoop ik.   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.