Column Aleid Truijens

Een universiteit hoort een plek te zijn waar je veel opsteekt en jezelf ontwikkelt, geen benauwende, stressvolle leerfabriek

Een gevangenis moet zo gebouwd zijn, dat ontsnapping met enige moeite mogelijk is, anders worden de gevangenen gek. Ik weet niet van wie deze bekende wijsheid afkomstig is, maar ik denk dat het waar is. Zonder een beetje lucht stikt een mens.

Dat geldt ook voor studenten. Een universiteit hoort een plek te zijn waar je veel opsteekt en jezelf ontwikkelt, geen benauwende, stressvolle leerfabriek. Evenmin een brave bewaarschool voor 17- tot 23-jarigen die zo snel, efficiënt en goedkoop mogelijk naar de eindmeet worden gesleurd.

Dapper van minister Van Engelshoven dat zij het bindend studieadvies aanpakt. Het is onredelijk om van eerstejaars studenten te eisen dat zij alle zestig studiepunten halen, dat zij niet één steek laten vallen. Veertig van de zestig is genoeg, vindt de minister. Ze heeft gelijk.

Het ‘bsa’, bedoeld om te voorkomen dat studenten te lang doormodderen in de verkeerde studie, wordt door universiteit gebruikt als handig selectie-instrument: zo houden ze de beste studenten over, en kunnen ze degenen die het rendement van de opleiding drukken tijdig lozen.

De universiteit is niet alleen bedoeld voor de allerbesten. Topstudenten zijn niet per se de beste artsen, leraren, politici, rechters enzovoort. Mensen die hard hebben moeten werken voor hun studie en tentamens hebben moeten overdoen, zijn vaak goed gemotiveerde werknemers.

Het versoepelen van het bsa zou tot niveauverlaging leiden, zeggen critici. Ik geloof er niks van. Niveauverlaging zit ’m in de inhoud. Het vakinhoudelijke niveau, dat moet je natuurlijk nooit willen verlagen. Maar de kans dat docenten dat doen is juist groot als studenten alle studiepunten moeten halen. Ik zou zeggen: liever een moeilijk, belangrijk tentamen drie keer laten overdoen dan het niveau verlagen.

Verbeteraars slaan vaak zo door in hun ijver. Het is goed dat er iets gedaan is tegen het grenzeloze studeren zoals ik kon doen eind jaren zeventig, met hoge studiebeurzen, een laag collegegeld, eindeloze studieduur, en dat bij een lage kamerhuur of gratis wonen in kraakpanden. Die weelde leidde tot lamlendigheid.

Nog steeds hoor ik het cliché van de gepamperde, verwende, zuipende student –vooral uit de mond van voormalige langstudeerders –, ook al gaat dat slechts op voor een handjevol kinderen van rijke ouders. Studenten werd gestaag de duimschroeven aangedraaid: verkorte studieduur, bindend studieadvies en geen basisbeurs.

De economie bloeit, ‘we’ zijn rijker dan veertig jaar terug, maar studenten merken daar weinig van. Zij moeten zich in de schulden steken zonder te weten of ze dat terugverdienen, en of ze ooit een huis kunnen kopen; een groot deel zal altijd zzp’er zijn. Studentenkamers werden schaars en onbetaalbaar, velen blijven bij hun ouders wonen. Velen hebben een bijbaantje, ook als ze fulltime studeren. Ook ouders leggen druk op: ze moeten wél slagen, die kostbare kinderen. Geen wonder dat veel studenten psychische problemen hebben.

Harde inhoudelijke eisen maar een flexibele studietijd, dat is al een hele verbetering. Nog beter zou zijn om studenten, jong of oud, vrij te laten in het studietempo. Zoals ik in 2015 opperde: dat kan door studenten per studieonderdeel te laten betalen. Je bewaakt het niveau door de eisen per onderdeel hoog te houden en het aantal herkansingen te beperken. Mensen kunnen dan studeren, werken, reizen, baren of mantelzorgen wanneer het in hun leven uitkomt. Ze studeren alleen wanneer ze gemotiveerd zijn, en doen daarnaast levens- en werkervaring op. Niemand hoeft zich in de schulden te steken. Geen stress, minder druk. Geen perverse prikkels meer voor universiteiten.

Nog steeds zie ik alleen maar voordelen. Ooit komt het ervan.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.