Column Jean-Pierre Geelen

Een typisch geval van imponderabilia speelde Matthieu van der Poel parten

Hij leek op weg naar de wereldtitel, maar ‘ineens was het op’, zei wielrenner Mathieu van der Poel na zijn ineenstorting tijdens de wegwedstrijd op het WK wielrennen afgelopen zondag in Yorkshire, Engeland. Zelf had hij geen idee hoe het kwam. Taal biedt weer eens uitkomst: het is typisch een geval van imponderabilia die de renner parten speelden.

Hoe zegt u? Imponderabilia.

Het woord werd in 1941 vereeuwigd in een klassieker van sportjournalist Joris van den Bergh. Toen schreef hij in zijn boek De mysterieuze krachten in de sport over mentale training en concentratie, een combinatie van wil, overtuiging, voorstellingsvermogen, geloof en liefde. Van den Bergh: ‘De onmeetbare en onweegbare dingen, de imponderabilia, moet men weten te hanteren als voorwerpen uit de gereedschapskist, dus als praktische realiteiten.’

Wat een mooi woord, die imponderabilia. Als het nog wordt gebruikt, is het altijd in meervoud, het enkelvoud (imponderabilum?) bestaat niet. Wel bestaat het begrip ‘imponderabel’, dat betekent ‘niet in te schatten’ – ook fraai, maar toch iets anders.

Wat zijn imponderabilia dan? ‘Onweegbare zaken’, zegt ook Van Dale. Dat klinkt wel erg abstract. ‘Bijkomstigheden’, meldt een ander woordenboek nog – dat is al wat algemener. Figuurlijk, volgens Van Dale: ‘Zaken waarvan de waarde niet juist aan te geven is, maar die toch hun onmiskenbare invloed doen gelden (bijv. sym- en antipathie bij het doen van een keuze tussen gelijkwaardige kandidaten).’

Juist, ja.

Het woord wordt te weinig gebruikt. Jammer, want je kunt er zo veel kanten mee op. Je kunt er bijvoorbeeld naakt mee in een deuropening staan en dan filmen hoe mensen zich langs je heen moeten wurmen. Dat deed het kunstenaarsduo Marina Abramovic en Ulay in 1977, het werd een klassieker in performance-kunst.

Je kunt er een vloer met pindakaas mee insmeren, zoals kunstenaar en fenomeen Wim T. Schippers ooit deed. ‘Wat ik maak behoort tot het terrein van de imponderabilia’, zei hij (in 1997) ter verklaring in een interview met dagblad De Gelderlander. ‘Je kunt niet zeggen of iets goed of slecht is als er geen norm bestaat waaraan je dat kunt meten.’

Imponderabilia, een prachtig voorwerp uit de schatkist van de taal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden