Colum Diederik Samsom

Een trage Europese volwassenwording is nog te accepteren, een terugtocht naar de kinderdagen niet

De tombola der Europese topposities is in volle gang. Geen proces dat zo inzichtelijk maakt dat de EU institutioneel en democratisch nog in haar puberteit zit. Eerst zal ze worstelen met intern conflicterende driften en flinke persoonlijke schade aanrichten. Daarna komt ze tot rede, omarmt alsnog een onbeholpen oplossing en belooft bedremmeld om het volgende keer ordentelijker op te lossen.

Toegegeven. Het evenwichtig verdelen van de 4 machtigste banen onder 28 landen, 5 politieke families, 4 windstreken, 2 seksen en oneindig veel belangen, is een opgave die de complexiteit van een driedimensionale sudoku in het hexadecimaal stelsel overstijgt (hup Ionica Smeets!).

Vijf jaar geleden bereidden we ons gedegen voor op deze ‘slag om Brussel’.  ‘Nederland kwam van ver na jaren EU-bashing en de wending richting Europa onder de nieuwe coalitie wilden we bezegelen met een prominente commissarispost voor Nederland, met behoud van het belangrijke eurogroepvoorzitterschap.’ De premier noch ondergetekende had ervaring met dit spel, dus vele sessies met strategen, diplomaten en oudgedienden volgden. Achteraf glimlachen we om al die uren aan voorbereiding, de doorwrochte geopolitieke analyses en de gewichtige voorspellingen. Ze speelden nauwelijks een rol in het geweld van toeval, persoonlijke humeuren en ambities, die uiteindelijk het eindresultaat bepaalden.

Zo verspeelden de sociaal-democraten het voorzitterschap van de Raad omdat onze aanvoerder, de Franse president Hollande, onhandig opereerde. Hij had de Deense premier aangezocht als gedroomd voorzitter van de Europese Raad. Dat leek in kannen en kruiken, maar enkele uren voordat het zover was, bleek opeens dat zij terugschrok voor een openlijke kandidatuur met afbreukrisico. Was Hollande even vergeten te checken. Hij stond bovendien toe dat de Italiaan Renzi een persoonlijke ambitie vervulde door zijn minister Moghe-rini de prestigieuze post van Buitenlandcommissaris te bezorgen. Daarmee waren de sociaal-democraten in een vroeg stadium uitgespeeld voor andere topbanen. Martin Schultz dacht als belangrijkste sociaal-democraat nog wel geramd te zitten voor de nieuw bedachte post van eerste vicepresident van de Europese Commissie, maar had buiten ‘zijn’ regeringsleider Merkel gerekend. Die vaardigde doodleuk een CDU’er als Duitse commissaris af naar Brussel en sneed Schultz de pas af. Opeens viel dus die prominente post vrij en Nederland had met Timmermans de beste kandidaat. Ondanks, eerder dan dankzij, onze voorbereiding, haalde Nederland een geweldige post binnen. We feliciteerden elkaar met een knipoog over zo veel strategisch vernuft.

In al deze vrolijk makende, maar weinig verheffende chaos, was er één echt lichtpunt. De adolescent kwam langzaam tot wasdom. Het Europees Parlement had voor de verkiezingen van 2014 besloten invulling te geven aan haar verdragsrechtelijke rol als medebeslisser over de machtigste EU-baan: de voorzitter van de Commissie. Met een zogenaamd spitzenkandidaten-systeem zouden de kandidaten zich voorafgaand aan de verkiezingen moeten presenteren en kregen kiezers mede zeggenschap over de invulling van de functie. Toegegeven, allemaal nog onbeholpen in het Europa zonder Europese kieslijsten of direct gekozen ambtsdragers. Maar wel een cruciale stap in de zo noodzakelijke verdere democratisering van het Europese bestuur. Vijf jaar geleden dachten veel regeringsleiders deze puberale oprisping van het Parlement nog te kunnen negeren, maar ze kwamen van een koude kermis thuis. Het Parlement dwong af dat één van de spitzenkandidaten voorzitter van de Commissie werd. Ondanks dat ze inhoudelijk sterk verdeeld was over de kandidaat, Juncker. Het democratisch principe is immers voor altijd, de persoon is slechts een passant. Zo hoort dat.

Des te merkwaardiger is het dat regeringsleiders dezer dagen opnieuw, nota bene onder aanvoering van zelfbenoemd EU-hervormer Macron, denken te kunnen terugkeren naar de donkere dagen van de binnenkamers. Een gotspe. Ze zouden moeten willen doorschakelen, door bijvoorbeeld pan-Europese kieslijsten mogelijk te maken en meerdere posten democratischer en transparanter toe te delen. In plaats daarvan proberen ze de komende dagen in Osaka, zo ver mogelijk buiten Europa, de buit te verdelen. Een Europees Parlement dat zichzelf serieus neemt, mag deze poging tot ontdemocratisering nooit accepteren en moet eisen dat de regeringsleiders niemand anders dan Weber, Timmermans of Vestager voordragen als commissievoorzitter. Een trage Europese volwassenwording is nog te accepteren, een terugtocht niet. Hup, Parlement.

Diederik Samsom is natuurkundige en oud-politicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden