Column Heleen Mees

Een stad aan het IJ die aan de eisen van deze tijd tegemoetkomt

. Beeld .

Twee weken geleden werd de ‘André Rieu’ onder de architecten, Sjoerd Soeters, in deze krant geïnterviewd door Mirjam Schöttelndreier. Soeters windt zich op over de grote steden die dure en exclusieve woontorens laten bouwen terwijl voor de gewone gezinnen in de stad geen plaats meer is. Met name de plannen voor hoogbouw in de Sluisbuurt in Amsterdam moeten het ontgelden. ‘Hier ontstaat geen maatschappelijke kloof, de segregatie wordt áángelegd’, aldus Soeters. Een flagrantere omkering van oorzaak en gevolg kom je zelden tegen.

De economische tweedeling is het gevolg van de globalisering, en in het bijzonder de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in december 2001, waardoor er in een klap 1,3 miljard mensen aan de globale arbeidsmarkt werden toegevoegd. De vooronderstelling die aan de naoorlogse economische modellen ten grondslag ligt is dat er een tekort aan arbeid is en dat werknemers, naarmate ze productiever worden, een hoger loon krijgen. Als de loonstijgingen tot hogere inflatieverwachtingen leiden, grijpt de centrale bank in en verhoogt de rente. Door China’s toetreding tot de WTO kunnen die naoorlogse economische modellen de prullenbak in. Er is wereldwijd een overschot aan arbeid waardoor de lonen van westerse werknemers niet langer stijgen, zelfs niet nu de werkloosheid een laagterecord heeft ­bereikt. In plaats daarvan strijken de bedrijven en de aandeelhouders de overwinsten op. Door het overschot aan arbeid is de rente gedaald, waardoor huizen een aantrekkelijke belegging vormen voor particulieren. Daar ligt de oorzaak van de maatschappelijke kloof.

Als gevolg van de globalisering worden de meeste nieuwe banen gecreëerd in de dienstensector die zich concentreert in de grote steden. Bovendien is het aandeel eenpersoonshuishoudens sterk gegroeid, landelijk van 15 procent in 1970 tot bijna 40 procent in 2018. In Amsterdam bedraagt het percentage eenpersoonshuishoudens zelfs 55 procent. Tenzij Soeters een halt weet toe te roepen aan de globalisering, individualisering en vergrijzing, zal de vraag naar woningen in de grote ­steden blijven stijgen.

De Sluisbuurt op Zeeburgereiland. Beeld RV

Varkensflats

De geplande bouw van 5.500 nieuwe woningen in de Sluisbuurt waar Soeters tegen te hoop loopt, is een druppel op de gloeiende plaat. Het is niet eens genoeg om de groei van de bevolking in Amsterdam in een jaar op te vangen. Bovendien wordt de eerste woning op zijn vroegst in 2024 opgeleverd. Tegen die tijd zal de bevolking van Amsterdam met pakweg 60 duizend personen zijn gegroeid.

Soeters is een demagoog. Zo vergelijkt hij het ‘opstapelen van mensen in steeds kleinere woonunits’ met ‘varkensflats’ waar we schande over spreken. Maar mensen kunnen de flat waarin ze wonen verlaten wanneer ze dat willen, varkens niet. Bovendien laat Soeters achterwege dat huishoudens steeds kleiner worden en nog maar een kwart van de huishoudens kinderen telt. Als het voor mensen zo erg zou zijn in een wolkenkrabber te wonen, waarom hebben ze er dan grif geld voor over? Voor a room with a view wordt in New York gemiddeld 30 procent meer betaald dan voor een zonder uitzicht.

Soeters’ betoog is niet alleen demagogisch, maar ook inconsistent. Zo klaagt hij dat er niet genoeg huizen worden gebouwd voor gezinnen met kinderen en dat alleen ‘well-to-do-senioren, jonge tweeverdieners, de elite’ in torens willen wonen. Maar als er voldoende hoge woon­torens langs het IJ zouden worden gebouwd voor welgestelde ouderen, jonge tweeverdieners en eenpersoonshuishoudens, dan komen de bestaande eengezinswoningen in Amsterdam, die nu door particuliere beleggers zijn opgedeeld in kleine woonunits, weer vrij voor gezinnen met kinderen.

Hoewel Soeters toegeeft dat ‘iedereen een huis met een tuin’ onhaalbaar is en woontorens dus onvermijdelijk zijn, pleit hij ervoor ‘om het Amsterdams te houden, dus laag.’ Vrienden van me in New York merkten ooit op dat Amsterdam er uitziet alsof de klok in de 17de eeuw stil is blijven staan. Terwijl geen mens het in zijn hoofd zou halen de 17de-eeuwse praktijk van aderlatingen tot norm te verheffen in de hedendaagse geneeskunde, doet Soeters dat wel met de stedenbouw.

Er is niemand die voorstelt de Amsterdamse grachtenpanden te vervangen door hoogbouw zoals de Chinezen hebben gedaan met een deel van de traditionele hutongs in Beijing. Waar het om gaat is om een stad aan het IJ te realiseren die tegemoetkomt aan de eisen van deze tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden