Column Loes Reijmer

Een relevante bijsluiter bij het werk van Arnon Grunberg

Als alles literatuur is, is niets te intiem. En dus stonden we deze week over een tragisch einde van een relatie te roddelen. Bij de koffieautomaat, maar ook via WhatsApp en Facebook.

‘Wat een lul, hè.’

‘Echt.’

In deze grachtengordelsoap beëindigde Arnon Grunberg de relatie met VPRO-researcher Roos van Ees. Verliefd geworden op iemand anders – kan gebeuren. De timing was onhandig: een paar dagen later zouden ze samen op reis gaan door de Verenigde Staten voor een verhalenreeks over liefde, relaties en seks. Van Ees had de research gedaan en zou de foto’s maken, Grunberg schrijven.

Kort na het slechtnieuwsgesprek bleek Van Ees zwanger te zijn. Tijdens hun jarenlange relatie hadden ze samen veel over een kind gedagdroomd. Hij had de hoop uitgesproken dat het haar dunne polsen en donkere wenkbrauwen zou krijgen, dat idee. Maar nu hij sinds drie weken een affaire had, wilde hij het kind niet meer. ‘Ik vind het zorgwekkend dat jij überhaupt overweegt het te houden’, zou hij haar hebben toegebeten. Naar eigen zeggen overigens, want het verslag van deze roadtrip en pijnlijke liefdesgeschiedenis werd de afgelopen weken in de Vlaamse krant De Standaard gepubliceerd.

Uiteindelijk hoefde hij niet door te drammen over een abortus. In Los Angeles kreeg Van Ees een miskraam onder de douche. Ook hierover werden de intieme details vrijuit gedeeld. Er was veel bloed en ‘stukjes weefsel’ die deden denken ‘aan platgeperste bosbessen’. Hij probeerde zijn ex te troosten, maar zei: ‘Kun je me vergeven?’

Is het eerlijk of koket dat Grunberg zijn egocentrisme de lezer voluit in het gezicht smeert? Hij spaart zichzelf niet, maar doet ook denken aan mensen die na drie glazen whiskey al beginnen te roepen dat ze een slecht mens zijn. Wat opvalt is de berusting – en de vrijbrief die eruit voortvloeit. Hier is de hufteritis ook nog eens ingebed in de context van de hogere kunsten. Zijn banale, aardse zaken als liefdesverdriet, zwangerschappen en miskramen daar niet totaal ondergeschikt aan?

De artikelen in De Standaard waren intrigerend, vooral vanwege de spanning die de verbroken relatie met zich meebracht. Dat zou je kunnen zien als het grote gelijk van Grunberg. Maar de verhalenreeks kreeg een betekenisvol, nieuw slot toen de Vlaamse krant Van Ees vroeg háár versie van de gebeurtenissen te beschrijven.

‘Onze reis, onze liefde, ons einde is geen literatuur, het is ons leven’, schreef ze. En: ‘Een deel van mij denkt dat jij deze reis niet voor ons hebt gemaakt, maar omdat het een goed verhaal is.’ De grote schrijver had veel reacties van lezers gekregen. Die complimenteerden hem met zijn ‘rauwe, prachtige stukken’. ‘Beseffen die mensen wel dat het leed dat jij zo prachtig verwoordt geen fictie is?’

Natuurlijk wist ze dat ze door deze relatie een personage zou worden. Dat is het leed dat schrijversliefde heet. Grunberg hanteert deze wet genadeloos en Van Ees maakt in haar artikel de lezer medeplichtig. Ze laat zien dat we bereid zijn klootzakkengedrag te tolereren, te prijzen zelfs, zolang het maar als literatuur wordt verkocht. 

De kunst moet je altijd scheiden van de kunstenaar, hoorden we de afgelopen jaren vaak. Een luie gedachte, aangezien de kunstenaar zichzelf en zijn omgeving vaak onderdeel van de kunst maakt. Wonderlijk dat we morele oordelen dan plotseling moeten parkeren. Het gaat bovendien om de mensen die onze cultuur vormgeven, bepalen welke verhalen verteld worden. Hun menselijkheid doet er dus wel degelijk toe, betoogde de Australische comedian Hannah Gadsby overtuigend in haar Netflix-show Nanette

Van Ees voegt nu een relevante bijsluiter toe aan het werk van Grunberg. Ik voorzie een gouden toekomst voor het genre ‘de muze praat terug’. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden