Rondvraag

'Een moslimpartij heeft nu kans van slagen'

Is het een strategische blunder van de PvdA om twee Kamerleden van Turkse komaf uit de fractie te zetten? Of is het juist terecht? En, heeft een moslimpartij nu kans van slagen? Een rondvraag langs deskundigen.

Tunahan Kuzu (R) en Selcuk Ozturk staan de pers te woord na een extra en urenlang PvdA-fractieberaad waar werd besloten dat zij de Tweede Kamerfractie van die partij moeten verlaten. De twee hadden openlijk kritiek geuit op het integratiebeleid van minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken).Beeld anp

Dig Istha is oud-bestuurslid PvdA en oud-wethouder PvdA Groningen:

'Het is zeer terecht dat Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk zijn weggestuurd uit de PvdA. Als je standpunten verkondigt die haaks staan op de politieke lijn van de partij, dan pas je niet binnen de PvdA. Dan doet het er niet toe hoeveel voorkeurstemmen ze hebben en of het strategisch wel zo verstandig is.

'Kuzu en Öztürk zijn het niet eens met het integratiebeleid, de essentie van de partij. En let wel, dat gaat niet alleen over allochtonen, maar ook over gelijke rechten tussen mannen en vrouwen, homo's en hetero's. Iemand die binnen de VVD roept dat rijken meer belasting moeten betalen, heeft daar ook niets te zoeken.

'Zelf zeggen ze dat ze de verbinding wilden leggen binnen de partij, maar dat ze die kans niet hebben gekregen. Nou, dat verbinden is niet echt gelukt, want dan was het niet zo uit de hand gelopen. Dat het wegsturen samenvalt met een rapport over de toekomst van de partij is natuurlijk ongelukkig, maar dit soort aangelegenheden komen nooit op een goed moment.

'Het is treurig dat Kuzu en Öztürk hun zetel in de Tweede Kamer houden. Ze zitten daar niet als privépersoon, maar namens de PvdA. Helaas kunnen ze niet worden gedwongen hun zetel in te leveren. Het lijkt me niet dat de heren nu de weg vrijmaken voor een serieuze moslimpartij. Met name Kuzu heeft zichzelf altijd gepresenteerd als Turk, en niet zozeer als islamitisch. Zo zeer zelfs dat het neigde naar cliëntelisme. Door alsmaar te roepen dat je het opneemt voor de belangen voor Turken, wek je de indruk er niet te zijn voor alle Nederlanders. Dat is nooit goed.'

Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk.Beeld anp

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politicologie:

'Of dit een strategische blunder is van de PvdA? Dat hangt ervan af. Het staat in ieder geval in schrille tegenspraak met het rapport Politiek van Waarde dat de PvdA net heeft uitgebracht. Daarin staat dat de partij niet meer 'top down' maar 'bottom up' moet werken. Het eerste wat de partij doet is de twee mensen die al 'bottom up' werkten, eruit gooien.

'Wat de electorale gevolgen hiervan zijn, is moeilijk te zeggen. Ze verliezen kiezers van Turkse komaf, maar ze winnen bij mensen die voor zwarte piet zijn. Die mensen zullen zeggen: goed dat die Turken eruit worden getrapt, sodemieter op naar Istanbul.

'Of dit ruimte biedt aan de eerste Nederlandse moslimpartij? Ik heb altijd gezegd dat er geen allochtonen-partij nodig is omdat we al een allochtonenpartij hebben, namelijk de PvdA. Maar als de PvdA alle Nederlanders van Turkse komaf eruit zet, ligt het anders.

'Ik denk nu dat een moslimpartij kans van slagen zal hebben. Zeker omdat Nederland en Turkije uit elkaar drijven op buitenlandpolitiek gebied. Volgens een rapport van Motivaction heeft 75 procent van de Turken een grotere hekel aan Assad dan aan IS. Dat komt niet overeen met het Nederlandse beleid. Een andere doelgroep zijn Marokkanen die het niet eens zijn met het plan van Asscher om de uitkeringen aan Marokkanen te verminderen. En vergeet niet dat je maar 75 duizend stemmen nodig hebt om een zetel te krijgen.'

PvdA-fractievoorzitter Diederik Samson en Miriam Haagh, lijsttrekker van de partij in Breda, gaan samen met rozen de deuren langs in Breda.Beeld anp

Lily Sprangers is directeur van het Turkije-instituut:

'Dit is een afrekening van de PvdA na jarenlang fout beleid. Ze hebben nooit stelling genomen tegen Wilders, maar wilden de kiezers van Turkse komaf niet kwijtraken. Ze zijn veel te ver gegaan door kandidaten aan te trekken die op gemeentelijk en nu ook nationaal niveau een nauwe relatie hebben met hun achterban. Deze mensen hebben een plek gekregen op de PvdA-lijst, nadrukkelijk om Turkse kiezers te trekken. Omdat ze door de achterban zijn gekozen, wordt de schijn gewekt dat ze zich aan cliëntelisme moeten schuldig maken, willen ze hun zetel behouden. En nu wil de PvdA opeens schoon schip maken. Het is een schande. Bij beter beleid was dit niet nodig geweest.

'Deze twee Kamerleden op deze manier uit de partij zetten, werkt stigmatiserend. Het bevestigt het beeld dat alle Nederlanders van Turkse komaf zo zaken doen. Het lijkt nu net alsof Nederlanders van Turkse komaf geen parlementariërs kunnen zijn die de belangen van de gehele bevolking behartigen, maar alleen het belang van de eigen achterban. Onzin natuurlijk.'

'Dat bespottelijke rapport van Motivaction droeg daar natuurlijk ook al aan bij. Hoe kun je zo'n ingewikkelde vraag aan maar 300 mensen voorleggen en dan doen alsof dat het heersende beeld is onder alle Turken? En vervolgens zegt minister Asscher dat hij vier Turkse verenigingen in de gaten gaat houden. Asscher gaat het niet winnen mochten de verenigingen dit voorleggen aan de Raad van Europa. Kom op zeg, we hebben in dit land vrijheid van vereniging en vrijheid van meningsuiting. Mocht een ministerie deze verenigingen echt gevaarlijk vinden, dan is er altijd nog de AIVD om ze in de gaten te houden.'

'Het merendeel van de Turkse gemeenschap gaat nooit naar de moskee, maar op deze manier jaag je mensen bij wijze van spreken de moskee in.

'Ik ken genoeg Nederlanders van Turkse komaf die nooit specifiek op een Kamerlid stemmen vanwege zijn of haar Turkse achtergrond. En het is al helemaal niet zo dat alle vierhonderdduizend Turken alleen via cliëntelisme belangen behartigen.

'Het had nooit zo ver hoeven komen als de PvdA dit beter had aangepakt. Ik stem al jaren PvdA, maar op het gebied van integratie is de partij al jaren stuurloos.'

PvdA-leider Diederik Samsom geeft een toelichting op het vertrek van de Turkse PvdA-Kamerleden Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk uit de fractie nadat zij openlijk kritiek hadden geuit op het integratiebeleid van minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken).Beeld anp

Gijs Schumacher is als politicoloog verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam

'Het is een raar signaal van de PvdA: in een rapport constateren dat PvdA'ers te ver van de burgers staan en diezelfde dag twee partijleden wegsturen die op voorkeursstemmen in de Tweede Kamer zijn gekomen. Twee Kamerleden die zich wel profileren buiten de gebaande Haagse paden en zich inzetten voor een specifieke groep.

'Er zal vast meer aan de hand zijn, maar het is toch ook opmerkelijk dat PvdA-Kamerleden het klaarblijkelijk niet oneens mogen zijn met hun minister. Nergens staat dat dat niet mag. Sterker nog, het doet afbreuk aan ons dualistische systeem. Maar bij de PvdA gaat partijdiscipline blijkbaar voor democratie. Het is bovendien gek dat hun afwijkende standpunt niet door de partij is opgemerkt voordat ze vrij hoog op de kieslijst werden gezet. Het lijkt me dat daar een screening aan vooraf gaat.

'Ik verwacht niet dat ze als afsplitsing van de PvdA veel succes zullen hebben, laat staan als moslimpartij. Moslims stemmen namelijk als Nederlanders; ondernemers op de VVD en arbeiders op de PvdA/SP. Ook D66 en het CDA hebben een grote Turkse aanhang. Maar nog afgezien van stemgedrag, het lukt bijna niemand om een succesvolle nieuwe partij te starten. In de recente geschiedenis is dat alleen Geert Wilders gelukt. Maar hij had al nationale bekendheid, van Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk had ik tot gisteren nog nooit gehoord.'

André Krouwel is politicoloog en maker/bedenker van het Kieskompas

'Het conflict binnen de PvdA met de Kamerleden van Turkse afkomst is slechts een rimpeling in een groot Europees golfslagbad. Ineens zijn we verrast dat die twee PvdA'ers aanspoelen, maar de achterliggende problematiek is al veel langer gaande. Dat is dat sociaal-democraten in heel Europa moeite hebben een antwoord te vinden op de druk die immigratie legt op de verzorgingsstaat.

'Ging solidariteit vroeger over economische gelijkheid, nu is er ook een cultureel aspect. Over identiteit en wie er wel en niet bij hoort. Daar kunnen met name linkse partijen niet mee omgaan, omdat ze moeten kiezen tussen verschillende bevolkingsgroepen. Hun oude achterban van arbeiders verzet zich bijvoorbeeld tegen immigranten die hun baan komen 'inpikken'.

'Deze spagaat heeft ervoor gezorgd dat veel Turken en Marokkanen de PvdA al niet meer zien als pro-immigratiepartij. Het conflict dat minister Asscher heeft met Marokko over uitkeringen is hier ook een uitvloeisel van.

'Maar de zoektocht naar een antwoord op de, wat ik noem, 'culturele issue', treft niet alleen de sociaal-democraten. Alle traditionele centrum-linkse en -rechtse partijen in Europa kampen met hetzelfde probleem. Het CDA is met andere Europese christendemocraten om die reden gemarginaliseerd en de conservatieven in Engeland hebben het ook zwaar.

'De liberalen staan het zwaarst onder druk. Weinig vrienden van Mark Rutte zijn in het buitenland aan de macht. Zij voelen de opkomst van de anti-immigratie partijen als de PVV het meest. Ondertussen profiteert ook D66. Want de achterban van Pechtold is de winnaar van de vooruitgang; zij profiteren van open grenzen en drinken wijn in het buitenland.'

'Het is nu aan de traditionele partijen om solidariteit anders te gaan organiseren. Tot die tijd zal de spanning blijven en zullen situaties zoals met Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk zich blijven voordoen. Dit is nog niets.'

Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk.Beeld Demet TV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden