ColumnEmy Koopman

Een man zal nooit een ‘excuusguus’ zijn, dat gun je iedereen

‘Ze zouden zich voor de rest van hun leven moeten schamen, omdat ze zich hebben laten aannemen op basis van hun genitaliën.’ Ik moet even slikken als de Canadese professor Jordan Peterson dit tegen me roept, in een tirade over vrouwenquota. Hij heeft het over vrouwelijke ministers, maar ik weet dat ook ik hier zit omdat ik vrouw ben. Deels tenminste. ‘De voorkeur gaat wel echt uit naar een vrouw’, was me verteld toen ik de vraag kreeg of ik een reisserie over Canada wilde presenteren. Mijn eerste televisie-ervaring. Omdat ik niet die vrouw wilde zijn die ‘nee’ zegt, zei ik ‘ja’.

U kent haar wel, de vrouw die ‘nee’ zegt, of juist niet: zij was diegene die níét bij Matthijs van Nieuwkerk aan tafel zat. Zij werd heus ook gebeld, maar schatte haar vaardigheden en expertise te laag of realistisch in, dus kwam er een man, die zei, Pippi Langkous parafraserend: ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.

Bij het nieuws dat de TU Eindhoven, na tientallen klachten van discriminatie, is berispt door het College voor de Rechten van de Mens, moest ik weer denken aan de vrouw die ‘nee’ zegt. Om een extreem scheve man-vrouwverhouding te verhelpen, had de technische universiteit gegrepen naar een extreem middel: wetenschappelijke vacatures alleen nog openstellen voor vrouwen. Die beslissing had te maken met de zichzelf onderschattende vrouw, legde hoogleraar Evangelia Demerouti vorig jaar uit in de Volkskrant. Zij was zelf bij de TU terechtgekomen doordat een mannelijke wetenschapper haar had gevraagd tóch te reageren op een vacature waarvoor zij zichzelf niet geschikt voor vond. Zij voldeed immers niet aan twee van de vijf eisen. ‘Een man redeneert andersom’, zei Demerouti. ‘Ik voldoe aan drie van de vijf eisen, dus ik solliciteer!’

De generalisatie wordt gestaafd door onderzoek: zelfoverschatting komt gemiddeld veel vaker voor bij mannen, zelfonderschatting bij vrouwen. En die bluffende mannen blijken we ook nog eens te zien als competenter, in weerwil van daadwerkelijke prestaties. (Vul hier uw eigen favoriete voorbeeld in.)

Dat is natuurlijk lang niet het hele verhaal van het gebrek aan vrouwelijke academici in de technische studies. De TU probeert aan het eind van de keten iets te fiksen wat al veel eerder moet worden aangepakt. Als er nauwelijks meisjes wiskunde studeren, waarom zouden zij dan die felbegeerde universitaire banen krijgen? Het antwoord ‘als rolmodel voor een nieuwe generatie’ is voor mannelijke concurrenten logischerwijs onbevredigend. Het voelt discriminerend, want dat is het ook.

Mijn instinctieve reactie op positieve discriminatie is afkeer. Omdat het voortrekkerij is, omdat het ‘de besten’ benadeelt. Nadat ik ‘ja’ had gezegd op de reisserie, kwam de zelftwijfel dubbel zo hard terug. Was ik nu die excuustruus? Liep er ergens een man rond die dit beter zou doen?

Ook die reactie bevestigt echter vertrouwde rolpatronen. Ik herinner me hoe ik als psychologiestudent ondanks hoge cijfers maandenlang naar een stage moest zoeken, terwijl het voor de schaarse mannelijke studiegenoten bij het eerste mailtje naar een ggz-instelling raak was. Geen vrouwelijke student die daar moeilijk over deed. Discriminatie? We gunden het de mannen. We begrepen dat een team verschillende perspectieven nodig heeft. Dat een zeldzaam groepskenmerk óók een kwaliteit kan zijn.

De mannelijke psycholoog, de mannelijke basisschoolleraar – ook hij zal last hebben van stereotypen, maar gebrekkige competentie hoort daar niet bij. We noemen hem geen ‘excuusguus’. En niemand hoeft hem te zeggen: ‘Probeer het nou maar gewoon, ik denk dat je het wel kunt.’

Dat gun je iedereen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden