Een linkse lente in het onderwijs

In plaats van zich tegen de studenten te keren zouden universteiten zich bij hen moeten aansluiten. Het Maagdenhuis van 2015 vraagt om een linkse lente in het onderwijs.

Een spandoek in het bezette Maagdenhuis. Beeld anp

De afgelopen weken zijn studenten van de Universiteit van Amsterdam in verzet gekomen. Met de bezetting van het Bungehuis en daarna het Maagdenhuis lieten ze zien dat ze problemen hebben met het bestuur van hun universiteit. De aanleiding is een reorganisatie bij geesteswetenschappen en de eisen zijn helder: meer medezeggenschap, minder rendementsdenken, ruimte voor specialistische studies en meer zicht op een vaste baan voor onderzoekers.

Ze hebben groot gelijk en niet alleen aan de UvA. Hun verzet raakt aan een veel dieper en breed gevoeld onbehagen dat in het onderwijs speelt, maar ook bijvoorbeeld in de zorg en de volkshuisvesting. Het gaat over de vraag van wie onze samenleving eigenlijk is. Zijn universiteiten van ons allemaal, of zijn ze het eigendom van de baasjes? Dat onbehagen is niet beter te illustreren dan met de boodschap van de voorzitter van het college van bestuur Louise Gunning die de actievoerders kwam toespreken met de boodschap 'dit is mijn gebouw en ik wil dat jullie weg gaan'.

Ooit was de universiteit een gemeenschap van onderzoekers en studenten die samen op zoek waren naar wetenschap. Anno 2015 hebben studenten het gevoel dat ze consument zijn geworden, afnemer van onderwijsproducten waar ze een goede prijs voor betalen. En tegelijk wordt de universiteit steeds meer als een bedrijf aangestuurd dat zo efficiënt mogelijk producten (afgestudeerden) levert aan de (arbeids)markt. Net als overal in de publieke sector volgt men dezelfde filosofie: managers en CEO's vervangen publieke belangen door economische argumenten. Maar wat wil je ook met een regering onder leiding van een minister-president die zo graag spreekt over de BV Nederland.


Economisch denken over hoger onderwijs is kortzichtig

Economisch denken in het onderwijs leidt tot de universiteit als koekjesfabriek. Alles draait om productie. Studenten komen binnen als grondstoffen die zo snel mogelijk gekneed en gebakken worden voor de markt. Onderzoek moet vooral nuttig en relevant zijn. Iedere maatschappelijke kwestie wordt teruggebracht tot een economische kwestie. Als iets meer geld kost dan het oplevert, zal het wel niet deugen. Wie niet snel genoeg mee kan, wordt eruit gekieperd. En als een opleiding te weinig produceert, wordt hij afgedankt. Slavische talen blijken onrendabel te zijn en daarom wil het bestuur er van af.

Dat economische denken over hoger onderwijs is kortzichtig. Niet alle studies moeten en kunnen rendabel zijn. Ook kleine vakken horen bij een academische cultuur. In Duitsland noemen ze dat 'Orchideenfächer': weinig nut maar grote waarde. En soms worden zulke vakken opeens zeer relevant. Vorige eeuw was Quantumfysika zo'n orchideënvak en Meteorologie was het tot in de jaren 70. Chinees en Russisch worden steeds belangrijker. Niemand kan voorzien wat in de toekomst belangrijk zal worden. Een breed veld met veel specialismen is wezenlijk voor de wetenschap. Wie dat vanwege de kosten plat slaat tot brede algemene studierichtingen, snapt niet wat academische vorming en verdieping betekenen voor onze cultuur.

Het is fantastisch dat de studenten dit falende rendementsbeleid aan de kaak stellen. De vraag is wel of ze daarmee aan het juiste adres zijn. Want ook het College van Bestuur van de UvA danst alleen maar naar de pijpen van de politieke roep om efficiëntie en rendement.


Laat studenten en docenten echt meepraten

Gelukkig lijkt het tij ook in Den Haag te keren en die kansen moeten we grijpen. In de komende jaren komt er door het studievoorschot veel geld beschikbaar voor de kwaliteit van het hoger onderwijs. Laat studenten en docenten dan ook echt meepraten over de besteding van dat geld. Niet weer inzetten op rendement, efficiëntie en de koekjesfabriek, maar ruimte maken voor verdieping, specialisatie en persoonlijke ontwikkeling.

In plaats van zich tegen de studenten te keren zouden universiteiten zich bij de studenten aan moeten sluiten en een sterke boodschap aan Den Haag moeten sturen. We zijn het zat dat dat het geld regeert en we willen terug naar de menselijkheid, kleinschaligheid en de waarde van alles wat niet direct nuttig te maken is. Het Maagdenhuis van 2015 vraagt om een linkse lente in het onderwijs.

Jesse Klaver (Tweede Kamerlid GroenLinks) en professor Ruard Ganzevoort (Eerste Kamerlid GroenLinks)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.