Opinie

Een laatste kans voor Europa en Oekraïne

Als de EU ook in actie komt, is Soros bereid een miljard in Oekraïne te investeren. Hier is waarom.

Modeshow van ontwerpster Olena Dats tijdens de Fashion Week van Kiev. Beeld Inna Sokolovska / Demotix
Modeshow van ontwerpster Olena Dats tijdens de Fashion Week van Kiev.Beeld Inna Sokolovska / Demotix

De Europese Unie staat op een kruispunt. De komende maanden zijn bepalend. Het heeft nu te maken met twee bronnen van existentiële crisis: Griekenland en Oekraïne. Te veel, misschien. De Griekse crisis is door alle partijen vanaf het begin verknald. Inmiddels lopen de emoties zo hoog op dat doormodderen het enige constructieve alternatief is.

Maar Oekraïne is anders. Het is een zwartwit geval. Vladimir Poetins Rusland is de agressor en Oekraïne verdedigt zichzelf en tegelijk de waarden waarop Europa is gebouwd. En toch behandelt Europa Oekraïne als een tweede Griekenland. Dat is de verkeerde benadering. Poetin wint terrein in Oekraïne en Europa is zo gepreoccupeerd met Griekenland dat het hieraan nauwelijks aandacht schenkt.

Ineenstorting

Poetin wil in Oekraïne bij voorkeur een financiële en politieke ineenstorting veroorzaken die het land destabiliseert - en waarvoor hij geen verantwoordelijkheid hoeft te claimen, in tegenstelling tot militaire overwinningen die hem stukken Oekraïens land opleveren waar hij wel verantwoordelijk voor is. Hij heeft dit tweemaal laten zien door een militaire overwinning om te zetten in een wapenstilstand.

De verslechtering van de situatie in Oekraïne tussen de twee wapenstilstanden, Minsk I (september 2014) en Minsk II (februari jl.), toont hoeveel succes Poetin hierbij boekt.

Er gaat iets fundamenteel mis met het Europese beleid. Hoe anders kon Poetins Rusland de bondgenoten van Oekraïne te slim af zijn? Het probleem is dat Europa Oekraïne druppelsgewijs voedt, net als het heeft gedaan met Griekenland. Als gevolg hiervan overleeft Oekraïne nauwelijks, terwijl Poetin het initiatief behoudt. Hij kan kiezen tussen hybride oorlog en hybride vrede, terwijl Oekraïne en zijn bondgenoten moeite hebben te reageren.

Financiële instorting

Het Oekraïense schip van staat zinkt steeds sneller. De financiële instorting gebeurde in februari toen de nationale munt binnen enkele dagen 50 procent van zijn waarde verloor. Er kwamen importbeperkingen en de rente werd verhoogd naar 30 procent. Sindsdien heeft president Porosjenko de wisselkoers weer opgekrikt, maar de verbetering is heel precair.

Deze tijdelijke instorting heeft het publieke vertrouwen geschaad, banken en bedrijven met schulden in harde valuta in gevaar gebracht en de programma's van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) ondermijnd. Het IMF-programma voor Oekraïne was al onvoldoende nog voordat het werd aangenomen.

Maar EU-lidstaten, met hun eigen fiscale beperkingen, zijn niet bereid geweest extra bilaterale hulp te overwegen. Dus blijft Oekraïne wankelen aan de rand van de afgrond.

Tegelijkertijd komt een radicaal hervormingsprogramma in Oekraïne op stoom, wat geleidelijk ook doordringt tot het Oekraïense publiek en de Europese autoriteiten.

President Petro Porosjenko. Beeld epa
President Petro Porosjenko.Beeld epa

Plausibel scenario

Een plausibel scenario is dat Poetin zijn doelen bereikt en Oekraïne's verzet verkruimelt. Europa zal overspoeld worden met vluchtelingen (twee miljoen lijkt een realistische schatting). Velen denken dat dit het begin kan zijn van een Koude Oorlog II. Maar de waarschijnlijker uitkomst is dat Poetin veel vrienden zou hebben in Europa en dat de sancties niet zouden worden verlengd.

Dat is de slechts denkbare uitkomst voor Europa, dat hierdoor nog meer verdeeld zal raken: een slagveld waar Amerikanen en Russen om invloed zullen wedijveren. De Europese Unie zal ophouden te functioneren als politieke kracht.

Een scenario dat meer kans maakt is dat Europa doormoddert door Oekraïne druppeltje voor druppeltje te voeden. Oekraïne stort niet in, maar de oligarchen versterken hun positie weer en het nieuwe Oekraïne begint op het oude te lijken.

Hoopvoller scenario

Poetin zou dit bijna net zo bevredigend vinden als een totale instorting. Maar zijn overwinning zou minder veilig zijn omdat deze zou leiden tot een tweede Koude Oorlog die Rusland zou verliezen - net zoals de Sovjet-Unie de eerste verloor. Rusland heeft een olieprijs van honderd dollar nodig en zal over twee tot drie jaar door zijn valutareserves heen raken.

Het jongste hoofdstuk in wat ik de 'Tragedie van de Europese Unie' noem, is dat de EU het nieuwe Oekraïne zal verliezen.

Maar er is ook een hoopvoller scenario. Het nieuwe Oekraïne is springlevend en bereid zichzelf te verdedigen. Hoewel het - in zijn eentje - geen tegenspel kan bieden aan Ruslands militaire macht, zouden zijn bondgenoten kunnen beslissen 'alles te doen wat nodig is' - zolang het geen directe militaire confrontatie met Rusland inhoudt of een schending van het Minsk-akkoord. Dat zou niet alleen Oekraïne helpen. Het zou ook de EU helpen de waarde en principes te hervinden die de Unie lijkt te zijn verloren. Natuurlijk bepleit ik dit scenario.

© Project Syndicate

Vertaling: Arnout Brouwers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden