ColumnFrank Kalshoven

Een kwart van de tieners is laaggeletterd. Er is verdorie een leescrisis

Frank KalshovenBeeld vk

‘Nederlandse tieners scoren steeds slechter op leesvaardigheid.’ Onder deze kop, of variaties hierop, brachten de Nederlandse kranten deze week de uitslagen van het internationale onderzoek naar de vaardigheden van 15-jarigen, dat om de paar jaar wordt uitgevoerd door de Oeso.

Ja, het klopt. Nederlandse 15-jarigen kachelen gemiddeld achteruit, zowel ten opzichte van de leeftijdgenoten van vroeger, als ten opzichte van de leesvaardigheid van leeftijdgenoten in andere landen. Ja, dit is al erg genoeg.

Maar het is erger dan dat. ‘Kwart tieners laaggeletterd’, had de kop moeten zijn. Want dat is het echte harde nieuws uit het Pisa-rapport.

Hoe zit dat? De onderzoekers delen de leesvaardigheidscompetenties van de deelnemende leerlingen in in zes niveaus. Slechts 1 procent van de leerlingen scoort het hoogste leesniveau (dat is in de meeste landen zo) en dat klinkt dan ook indrukwekkend. Dat gaat over gedetailleerd inzicht in teksten, over begrip, over analyseren en over het combineren van informatie uit verschillende teksten.

Tieners die lezen op niveau 1 kunnen slechts drie dingen. Een: expliciet geformuleerde informatie vinden. Twee: de hoofdgedachte van een tekst herkennen. Drie: eenvoudige verbindingen leggen tussen de informatie in de tekst en alledaagse kennis. Er zijn ook leerlingen die scoren onder niveau 1.

Leerlingen die scoren onder niveau 2 worden in het onderzoek getypeerd als leerlingen die ‘door hun lage taalvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij’; zij lopen bovendien ‘een risico op laaggeletterdheid’.

Wat niet in dit onderzoek staat, maar wat we hier achteraan moeten bedenken, is dat deze leerlingen gedurende hun leven óók een kleinere kans hebben op werk, een grotere kans hebben op uitkeringsafhankelijkheid, een grotere kans lopen op gezondheidsproblemen, en grote kans hebben op een vroege dood.

Met deze groep gaat het in Nederland ronduit slecht, want die groeit als kool. In 2003 behoorde één op de tien 15-jarigen tot deze probleemgroep. In 2018: één op vier. Ja, u leest het goed. De groep leerlingen die ‘minder goed kan meekomen op school’, de groep die ‘minder goed kan meekomen in de maatschappij’, de groep die ‘risico loopt op laaggeletterdheid’ is in omvang ruim verdubbeld. Was deze groep in 2003 nog (veel) kleiner dan in andere Europese landen, nu is de groep in Nederland juist groter.

Waarom is de gemiddelde leesvaardigheid van 15-jarigen in Nederland zo gedaald? Niet omdat alle leerlingen een pietsje minder goed zijn gaan lezen. Nee. De snelle toename van de groep slechtste lezers verklaart de daling van het gemiddelde.

Ik heb het ergste voor het laatst bewaard. Dat is de reactie op het PISA-onderzoek van minister Arie Slob van Basis- en Voortgezet Onderwijs. Je zou denken: stikstofcrisis, pfas-crisis, en dan nu de leescrisis. Een beetje politicus gebruikt zo’n moment om verandering af te dwingen, ijzer te smeden nu het zo gloeiend heet is.

Maar wat doet Slob in zijn Kamerbrief? Hij duikt, zoals ook 15-jarige niveau 6-lezers onmiddellijk zullen herkennen. Hij schrijft: ‘De scores voor leesvaardigheid laten nu voor het eerst een significante daling zien. Dat komt niet helemaal als een verrassing.’ Lees: dit is helemaal geen nieuws. Een en ander is uiteraard wel zorgelijk, en de minister moet toch iets. ‘Het streven is om toe te werken naar een krachtiger en meer samenhangend beleid op het terrein van leesbevordering.’ Lees die zin vooral nog eens. ‘Een streven om toe te werken naar…’.

Er is verdorie een leescrisis.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? E-mail: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden