ColumnMax Pam

Een kusloze Oudejaarsavond, dat is de uitdrukking van een totale lockdown

Het beeld De kus van Jeroen Henneman is onlangs herplaatst op het Anton de Komplein in de Bijlmermeer. Het was op een brute wijze afgebroken omdat de vorige eigenaar er wegens verhuizing vanaf wilde, maar gelukkig konden de onderdelen nog net op tijd worden opgeslagen. Ik heb het altijd een ontroerend beeld gevonden, ook al weegt het stalen staketsel zestien ton. Vanuit de verte lijkt het op een abstract kunstwerk, maar als je er langs loopt zie je – tegen een steeds wisselende wolkenhemel – de silhouetten van een man en vrouw die elkaar kussen.

Ik ken de kunstenaar een beetje en ik weet hoe hij heeft geleden onder de achteloze mishandeling die zijn beeld heeft ondergaan. Het gaat hierbij niet alleen om de fysieke schoffering. Sommige kunstenaars zijn gehecht aan een ei, anderen aan schrijfmachines, koffiepotten of aan zoiets onvertaalbaars als Nibelungen. Het werk van Henneman is verbonden aan de kus. Bij hem is de kus de vrucht die men van de boom plukt.

Daarom vroeg ik mij af wat er door hem heen ging toen hij gisteren de Volkskrant opsloeg en groot op pagina 2 en 3 las: ‘Beter is dat mensen niet zoenen met Oud en Nieuw’. Dat was de reactie van een traumachirurg, die het effect van een vuurwerkverbod verdwijnend klein vindt, vergeleken bij de besmettingen die optreden als mensen op Oudejaarsavond elkaar omhelzen bij een glas champagne.

Allereerst dit: kussen en zoenen worden vaak gebruikt als synoniemen, maar zijn toch niet helemaal hetzelfde. Kussen is gedistingeerder, afstandelijker, maar staat ook dichter bij de werkelijke liefde. Zoenen daarentegen hoort meer bij de familie, of bij geliefden die al een tijdje bij elkaar zijn. Wanneer kussen ordinair wordt, kan het overgaan in zoenen. Er wordt vaak gezegd dat kussen voor vrouwen een andere betekenis heeft dan voor mannen, maar als niet-vrouw kan ik dat moeilijk beoordelen. Vrouwen zouden zich de eerste kus nog herinneren, terwijl mannen de laatste alweer vergeten zijn. Volgens H.L. Mencken is de kus ook een uitdrukking van strijd en jaloezie, getuige zijn opmerking dat vrouwen die elkaar kussen hem doen denken aan boksers die elkaar de hand schudden.

Allemaal niet waar.

Bij de bestrijding van het coronavirus laat de ware politicus, zoals Joe Biden zei, ‘zich leiden door de wetenschap’. De wetenschap heeft nu gesproken en gezegd dat wij tijdens de feestdagen elkaar niet meer moeten kussen. Een kusloze Oudejaarsavond, dat is de uitdrukking van een totale lockdown. Je kunt mensen verplichten buiten een mondkapje te dragen, hun handen honderd keer per dag te wassen, niet anderhalve maar tien-eneenhalve meter afstand te ­bewaren, je kunt ze dwingen zich elke dag te laten testen en elk seksueel contact te vermijden, je kunt ze al het vuurwerk afpakken en ze ter quarantaine in een hok stoppen met een halsband om, maar ik kan werkelijk niet geloven dat je mensen op 31 december, des avonds klokslag 12, de kus kunt ontnemen. Ik heb huwelijken gekend waarin de echtelieden elkaar niet meer aanraakten, maar die op Oudejaarsavond elkaar kusten alsof hun leven er vanaf hing. Meer dan in de hersenen of het hart ligt in de tong het pact besloten dat mensen voor langere tijd aan elkaar bindt. Ik geef u op een briefje: onderwerp al die jonge jihadisten in spe aan een cursus kussen en je bent voor eens en voor altijd af van dat gezeur over een beledigde profeet.

De kus is niet zomaar iets. De kus verbindt ons meer dan een kopje thee drinken of de vredespijp roken. Eindeloos lang duurde de kus van Leonardo DiCaprio en Claire Danes in Romeo en Julia, deze twee telgen uit een elkaar vijandige stam. Het is uiteindelijk de kus die tot werkelijke integratie leidt, en niets anders.

Wat te doen met de feest­dagen?

Was ik een filosoof, theoloog of moralist, dan zei ik het antwoord te weten. Nu niet. Dat het virus zich verspreidt via de kus is het toppunt van cynisme. Op Oudejaarsavond kunnen wij elkaar zodoende zelfs de judaskus geven, behalve dan in Finland, want naar het schijnt kussen de Finnen elkaar slechts zelden. Nooit aangeleerd misschien of het is daar gewoon te koud. Wie aanstellerig wil zijn, werpt een handkus, maar dat is surrogaat. Toch heb ik een voorlopige oplossing. Albert Bourla, topman van het farmaciebedrijf Pfizer, noemde het vaccin ‘een grote dag voor de mensheid’. Vier Oud en Nieuw daarom helemaal niet, maar roep de eerste dag dat het vaccin in Nederland rondgaat uit tot een nationale feestdag, met vuurwerk.

En denk aan het woord van de Amerikaanse jurist Oliver Holmes: ‘Een kus knalt niet zo hard als een kanon, maar zijn echo duurt veel langer’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden