Rondvraag Brexit

Een klassenstrijd, een stammenoorlog of een Bremain: de Brexitsoap is nog niet voorbij

Drie oud-correspondenten, Bert Wagendorp, Peter de Waard en Peter Brusse, over de Brexit.

Beeld REUTERS

Bert Wagendorp: 

Wonen in Engeland, is mijn ervaring, vergroot niet per se je begrip van het land. Integendeel, het wordt per maand onbegrijpelijker. Dat wordt veroorzaakt door het feit dat veel van de dynamiek die een rol speelt in de ontwikkelingen onder de oppervlakte ligt en moeilijk zichtbaar is, zeker voor buitenlanders.

Je kunt bijvoorbeeld de Brexit niet los zien van de klassensamenleving die Groot-Brittannië is. De Brexit is vooral georkestreerd door Conservatieven als Boris Johnson, Bernard Jenkin en Jacob Rees-Mogg. Rijke upper middle class-types, die van de gevolgen van de Brexit geen enkele last zullen hebben – de City-bankier Rees-Mogg al helemaal niet, omdat hij twee van zijn investeringsfondsen in EU-lid Ierland heeft gevestigd.

John Harris, gerespecteerd columnist voor The Guardian, omschreef de Brexit onlangs als een ‘nieuw hoofdstuk in de klassenstrijd’. Een rijke, rechtse en neoliberale bovenlaag die Groot-Brittannië wil omvormen tot een radicaal paradijs van de vrije markt dat zelfs Margaret Thatcher in haar mooiste dromen voor onmogelijk had gehouden. Daarvoor moet de status quo eerst worden gesloopt, volgens de theorieën van voormalig Trump-adviseur Steve Bannon. En daarvoor was in het referendum eerst de hulp van de working classes nodig – voor die als kanonnenvoer naar de economische slachtbank kunnen worden gevoerd.

Een sinistere samenzweringstheorie? Misschien, maar het kan ook heel goed de waarheid onder de waarheid van de Brexit zijn.

Bert Wagendorp.

Peter de Waard:

In de briljante Britse sitcom Yes Minister uit de jaren tachtig legt topambtenaar Sir Humphrey Appleby aan zijn minister uit hoe slim het was om lid te worden van de EU.

‘Zo kunnen we van de hele zooi varkensvoer maken: we zetten de Duitsers op tegen de Fransen, de Fransen tegen de Italianen, de Italianen tegen de Nederlanders.’ 

‘Wat een vreselijk cynisme’, zegt de minister. 

‘Ja, we noemen dat diplomatie’, repliceert Appleby.

Ik geloof niet dat de Britten uit de EU zullen treden. Er is geen mooiere vijand dan de bureaucraten van het vasteland van Europa. Als Brussel en Straatsburg er niet meer zijn, moeten ze een nieuwe vijand zoeken. Dat zou Rusland, de VS of China kunnen zijn. Maar de Fransen en Duitsers zijn de oudste en vooral leukste vijanden. ‘Brexit is Brexit’, zei Theresa May toen ze aantrad na het referendum. Maar Brexit wordt Bremain. Anders komen de Engelse tabloids niet vol, die elke maand wel een kop hebben als EU wants your pensions, Now EU wants to ban our kettles, Great migrant swindle, of zoals de Daily Express schreef (het is echt waar): EU wants Britain to merge with France.

Peter de Waard.

Er komt een tweede referendum, en als het moet een derde of een vierde – net zolang tot er een ‘yes’ komt en ze in Brussel weer lekker kunnen stoken. Het is ook de enige uitweg uit de huidige chaos, het enige compromis of geitenpaadje. Een douane-unie of interne markt zal de Tories doen scheuren, een ‘no deal’ zal de economie ruïneren en een zachte Brexit is al weggestemd. Natuurlijk begint ook daarna weer de roep om een Brexit. Maar het zal zeker al 2060 zijn voordat Westminster ons weer zo’n magnifiek theaterstuk voorschotelt als de afgelopen drie jaar. Cynisch? Nee, dat heet diplomatie.

Peter Brusse:

De Britten zijn op hun best als het bijna te laat is. Doormodderen, of zoals Winston Churchill het wat minder parlementair placht te zeggen: keep buggering on, blijf aanklooien. Opnieuw verkeert Engeland in een nationale crisis, niemand weet hoe het verder moet. In plaats van bezinning wordt alles op de spits gedreven. Zo hoort het in de Britse traditie, die drama en theater noodzakelijk acht om tot een oplossing te komen. Dat gaat via de methode-Sherlock Holmes, afpellen en reduceren. Altijd weer een verrassend eind. Het is spannend, het is genieten, maar ook tenenkrommend tragisch en verdrietig.

Niet alleen op het verfoeide continent, de oorzaak van alle kwaad, maar ook op het eiland zelf hoor je verbijsterd roepen: de keizer heeft geen kleren aan. Word wakker. Hou op over die mythe van de oude glorie. Ook zonder die mythe heeft Engeland benijdenswaardig veel te bieden aan talent, originaliteit en... gezond verstand.

Peter Brusse. Beeld Hollandse Hoogte / Harry Meijer

Maar eerst lijkt een stammenoorlog te moeten worden uitgevochten, een oorlog die ook de politieke partijen tot op het bot verdeelt. Premier May roept eindelijk op tot consensus, maar kan zich niet losmaken van de brexiteers die dreigen de partij te verscheuren als er naar verwacht een zachte Brexit uit de bus komt. Partijbelang gaat boven landsbelang. Bij Labour is het niet veel anders. De roep om een nieuw referendum, dat May en Corbyn verraad aan het volk noemen, wordt groter. 56 procent van de bevolking zegt binnen de EU te willen blijven, nog altijd niet veel. Zoals elke goede soap gaat ook de Brexitsoap nog even door, John de Mol aast op de rechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.