Opinie

Een kiesdrempel zal ons land niet beter regeerbaar maken, vindt Kees van der Staaij

Kleine partijen zijn een noodzakelijk smeermiddel voor de regeerbaarheid van ons land.

Alle lijsttrekkers na afloop van het NOS slotdebat. Beeld anp

Op Prinsjesdag was het weer raak. De terugblik op een zonnige dag eindigde in Nieuwsuur met gesomber over de lange duur van de formatie. Waarom duurt het toch allemaal zo lang? Minister Schippers wist het wel: er zitten te veel kleine partijen in het parlement. Daardoor dreigt het land onbestuurbaar te worden. De oplossing? Een kiesdrempel.

Natuurlijk kun je daar schouderophalend aan voorbijgaan: het zal zo'n vaart niet lopen. En ach, die ideeën over een kiesdrempel borrelen nu eenmaal steeds weer op bij grote partijen, vooral als ze zelf zetels hebben moeten inleveren of te maken kregen met afsplitsers.

Toch wil ik me er zo niet van afmaken. Al was het maar omdat die terugkerende pleidooien voor kiesdrempels niet onschuldig zijn. Het is als de gestage druppel die de steen van ons kiesstelsel kan uithollen. Het eindeloos herhaalde mantra dat de veelheid aan partijen de regeerbaarheid van het land ernstig aantast, dreigt zo langzamerhand geloofd te worden omdat het zo vaak gezegd wordt. Volstrekt ten onrechte.

Laat ik vooropstellen: populaire misvattingen komen nooit uit de lucht vallen. Complete onzin is zeldzaam. Er zit altijd wel een element van waarheid in. Wat in dit geval klopt, is dat deze kabinetsformatie heel lang duurt. Wat verder klopt, is dat er meer dan twee partijen nodig zijn voor een meerderheidscoalitie. En wat ook klopt, is dat de grote partijen hun kiezers niet weten vast te houden. Tot zover de droge feiten. Maar daar is volstrekt niet mee bewezen dat kleine partijen het probleem zijn, en al helemaal niet dat een kiesdrempel de oplossing is. Integendeel. De werkelijkheid van de afgelopen tijd is dat grote partijen voor problemen zorgden en kleine partijen voor de oplossing.

Ga maar na:

Waarom viel het kabinet Balkenen-de-IV in 2010? Op ernstige relatieproblemen tussen grote partijen CDA en PvdA. Wie had zich in het zweet gewerkt om die partijen bij elkaar te houden? De kleine regeringspartij ChristenUnie. Waarom was daarna de vorming van Rutte-I zo ingewikkeld en waarom ging het zo snel mis?

Dat kwam door een problematische verhouding tussen grote partijen CDA en VVD en grote partij PVV. Wie had zich constructief opgesteld om lastige regeringsplannen aan een meerderheid te helpen? Kleine partij SGP. En toen het kabinet uit elkaar knalde en snel crisismaatregelen nodig waren? Grote partij PvdA gaf niet thuis, kleine partijen als GroenLinks en ChristenUnie zetten hun handtekening onder het Kunduz-akkoord. In 2012 kwam Rutte-II op het bordes met grote partijen PvdA en VVD. Dat ging inderdaad razendsnel. Maar daardoor maakten aan het einde van de rit de kiezers van hun grote PvdA een kleintje. Dat schiet dus ook niet op.

Welke partijen zorgden ervoor dat de hervormingen van Rutte-II de eindstreep haalden? Naast D66 waren kleine partijen ChristenUnie en SGP bereid begrotingsakkoorden te sluiten. Hoe komt het dat het zo lang duurt voor Rutte-III er is? Omdat grote partij PVV uitgesloten wordt. Omdat grote partij SP niet mee wil doen. Omdat grote partij GroenLinks afhaakte. Wie is bereid in een ingewikkelde combinatie mee te doen? Kleine partij ChristenUnie.

Kortom: bewijsmateriaal in overvloed dat juist kleine partijen het noodzakelijke smeermiddel zijn voor de regeerbaarheid van het land. Zij weten vaak goed waar zij voor staan en hebben een betrokken en trouwe achterban. Dat draagt bij aan de stabiliteit.

Er is daarom alle reden een lofzang op de kleine partijen aan te heffen in plaats van een klaaglied. We mogen gerust wat trotser zijn op ons kiesstelsel. Het is heerlijk kiezer te zijn in een land waar je niet hoeft te kiezen tussen Clinton of Trump. Het is fantastisch dat kiezers zelf mogen bepalen of zij een kleine partij groot willen maken, of een grote partij klein. Drastische maatregelen als een kiesdrempel maken meer kapot dan je lief is.

Wie is bereid in een ingewikkelde combinatie mee te doen? Kleine partij ChristenUnie. Beeld anp

Het Nederlandse parlement laat met dertien partijen niet een lelijke versplintering zien, maar een prachtige veelkleurigheid als van een schitterende diamant met veel facetten. De uitdrukkelijke keuze van een zelfbewuste burgerij. Prachtig toch?

De slimmerik die ontdekt heeft dat ik zeker lid ben van een kleine partij, feliciteer ik met deze intelligente observatie. Het klopt dat ik ervaringsdeskundige ben. Maar juist omdat we allemaal belanghebbende zijn in een discussie over het kiesstelsel, is het de moeite waard om dieper te graven: de nuchtere feiten en argumenten onder ogen te zien en te toetsen. Ik beloof dat ook als de SGP last mocht krijgen van groeistuipen, ik de lofzang op kleine partijen zal blijven zingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.