COLUMN DANIELA HOOGHIEMSTRA

Een keuze tussen feminisme en kunst

Na revoluties ontaardt vrijheid vaak in terreur en slaat tegendraadsheid om in orthodoxie.

Dat de vrouwenemancipatie zich intussen middenin die guillotinefase bevindt, realiseerde ik mij toen ik vorige week in NRC Handelsblad een recensie las van een try-out van comedian Louis C.K. Hij nodigde in 2002 twee vrouwelijke collega’s uit in zijn hotelkamer en begon daar tot hun verbijstering te masturberen. Toen zij dit in 2017 wereldkundig maakten, rees de vraag of hij nog wel kon optreden.

Aangezien hij niemand had aangerand of verkracht, vooral zichzelf te kijk had gezet en bovendien een overtuigend mea culpa wereldkundig had gemaakt, leek me dat hij zijn recht op publiek optreden niet had verspeeld. Dat hij na zijn val de moed daarvoor weer verzamelde, vond ik bewonderenswaardig.

Ik ga uit van de humane veronderstelling dat Louis C.K., net als wij allemaal, een feilbaar mens is, dat hij slechte eigenschappen en moeilijk beheersbare driften heeft en dat hij, net als wij allemaal, probeert om die voor de buitenwereld zo goed mogelijk te verbergen.

Nu de hele wereld dan toch een kijkje heeft kunnen krijgen in de krochten van zijn ziel (zoals in die droom, dat je als enige helemaal naakt bent) en dat beeld al het andere dreigt te overschaduwen, hoop ik maar één ding: dat hij zich na die val weet te herpakken en nog blijkt te kunnen wat hij daarvóór kon, namelijk goeie grappen maken.

Zo niet de recensente van NRC Handelsblad. Zij toog vorige week naar een comedyzaaltje in Rotterdam (de Ziggodome zit er voor C.K. voorlopig niet meer in) om te zien hoe het sinds het voorval gesteld is met zijn ‘emotionele ontwikkeling’. Deze viel haar tegen. In plaats van ‘zelfreflectie’ te tonen, maakte hij namelijk gewoon weer grappen. En enkel dát, schreef ze, is voor hem ‘echt niet meer voldoende’.

Dat zij meent te kunnen zien hoe een artiest zich ‘emotioneel ontwikkeld’ heeft, is op zich al eigenaardig, maar dat zij daarvoor ook de juiste richting meent aan te kunnen wijzen, vind ik een beetje beangstigend. Is zij God, soms?

Door CK te kapittelen over het feit dat hij geen ‘zelfreflectie’ betracht, bevestigde ze intussen een pijnlijk cliché over vrouwen, namelijk dat zij te aards zijn om kunst en werkelijkheid van elkaar te kunnen onderscheiden.

Maar wat me het meest trof, is de genadeloosheid, die sinds #Metoo de norm lijkt. Niet kwetsbare complexiteit, maar heilige doctrine zet in dat nieuwe feminisme de toon. Dat C.K. in de recensie een ‘seksistische psychopaat’ wordt genoemd, vind ik bijvoorbeeld niet alleen nogal onbarmhartig tegenover iemand met seksueel afwijkend gedrag, het getuigt ook van oppervlakkige belangstelling voor de vele verschillende kamers die de menselijke geest rijk is.

Het is een beproefde methode van totalitaire regimes: je vuurt net zo lang abstracte idealen op mensen af en beent de tekortkomingen die zij daartegenover vertonen net zo diep uit, tot ze eronder bezwijken.

Behalve dat mens en kunst zo vermalen worden, is het ook een recept voor bedrog. Als je wilt weten of iemand spijt heeft van iets schandaligs, is één publieke verklaring voldoende. Als die steeds opnieuw wordt afgelegd, is dat geen zelfreflectie, maar zelfvernedering en die kan niet oprecht, laat staan artistiek zijn.

De intellectuele en artistieke vermogens van vrouwen zijn eeuwenlang ten onrechte genegeerd en ge-fnuikt. Juist daarom verbaast het mij dat zij met die van anderen nu soms zo achteloos omspringen.

Net toen ik mijzelf de vraag stelde of artistieke vrijheid bij verdere vrouwenemancipatie eigenlijk nog wel gebaat is, onthulde de Universiteit van Amsterdam in het kader daarvan een angstaanjagend schilderij.

Vijf Volk van Laaf-achtige vrouwfiguren, gegroepeerd rond een bureau, intimideren sinds vorige maand de bezoekers van het Amsterdamse bushuis. De opdracht aan de kunstenaar, zo vertelde de decaan, was om te tonen hoe belangrijk vrouwen zijn voor de wetenschap.

Wat het schilderij mij vooral vertelt, is wat een belabberde kunst het verkondigen van maatschappelijk streven toch altijd oplevert. Als vrouwen mij gaan dwingen tot een keuze tussen het feminisme of de kunst, kies ik voor de kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden