EssayKerst

Een Kerst in ons eigen kleine hoekje

Het wordt een gedenkwaardige Kerst. We zitten in ‘ons eigen kleine hoekje’. Omdat we niet tevreden zijn met een goed leven, maar een steeds beter en steeds langer leven willen. Toch, schrijft filosoof Marli Huijer in een kerstboodschap, is dat geen reden om te wanhopen.

De koster van de Sint-Jan in Den Bosch versiert een alternatieve kerststal die voor het altaar is geplaatst. De nachtmis zal dit jaar online plaatsvinden.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
De koster van de Sint-Jan in Den Bosch versiert een alternatieve kerststal die voor het altaar is geplaatst. De nachtmis zal dit jaar online plaatsvinden.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Hoewel Nederland sinds de jaren zestig sterk is geseculariseerd, staat Kerst nog steeds voor een gezellig samenzijn met familie. Het gezamenlijke kerstdiner, een boom in huis, kerstverhalen en kerstliedjes. We kijken naar elkaar om, zo luidt de boodschap, niemand hoeft eenzaam te zijn. Aan somberen doen we niet, de hoop is gericht op de lichte dagen die gaan komen.

Maar juist Kerst is voor velen een tijd van eenzaamheid. Ze hebben geen familie of vrienden, hun familie woont ver weg of is door onenigheid of vervreemding uiteengevallen. Het verschil tussen mensen met veel en fijne familie, en mensen die dat niet hebben, schrijnt het meest met Kerst.

Individualistisch

De secularisering heeft ons individualistischer gemaakt, maar met Kerst doen we graag of dat niet zo is. Dat slaagt lang niet altijd, zoals Wim de Bie jaren terug zong in een variatie op het kerstliedje ‘Jezus zegt dat hij hier van ons verwacht dat wij zijn als kaarsjes brandend in de nacht’.

Het gaat in De Bies versie over een stel dat de Kerst doorbrengt zonder kerstboom, zonder kerstdiner. Zij zappend op de bank, hij surfend en chattend achter zijn laptop. In het oude liedje verwacht Jezus dat hoe duister en droef de aarde ook is, wij een helder lichtje zijn, ‘jij in jouw klein hoekje en ik in ’t mijn’. In de versie van De Bie is het zonder de rituelen van het geloof minder gezellig, maar ieder kan wel doen wat-ie zelf wil. Met de licht pesterige stem van De Bie: ‘Zij in haar klein hoekje en ik in ’t mijn.’

Kersttafel

Ik moest aan dat zinnetje, in de oude versie, denken toen Mark Rutte tijdens de persconferentie van 8 december over 10 duizend lege stoelen aan de kersttafel begon. Dat was ‘natuurlijk ongelooflijk verdrietig’ en ‘een extra reden waarom we Kerst graag bij elkaar willen zijn’.

De zin spreekt tot de verbeelding, maar roept ook veel vragen op. Moeten we niet ook verdrietig zijn om die andere 150 duizend mensen die dit jaar zijn gestorven? Hoe het woord ‘ongelooflijk’ te begrijpen, dat immers zowel ‘niet geloofwaardig’ als ‘uitzonderlijk’ betekent? Maar het venijn komt aan het slot, want hoe graag we ook Kerst met vrienden of familie zouden vieren, juist dit jaar is de realiteit dat een groot aantal van ons op Kerstavond alleen achter de laptop zit: ‘jij in jouw klein hoekje en ik in ’t mijn’.

Dat velen met Kerst in hun eigen hoekje zitten, al dan niet in dezelfde kamer, had ik begin maart niet verwacht. Ik had gehoopt dat we als samenleving binnen enkele maanden wel tot een uitgebalanceerde aanpak zouden komen. Een aanpak waarin de gevaren van infectieziekten vanuit een brede visie op wat een goed leven is, zouden zijn afgewogen tegen de schade die de strijd ertegen kan brengen. Ziekten komen en gaan, sprak Johan Mackenback onlangs bij zijn afscheidsrede als hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg. De strijd ertegen is oneindig, omdat ziekten voortkomen uit de interventies die de mens in de omgeving doet.

Levensverwachting

We zijn niet tevreden met een goed leven, maar willen een steeds beter en steeds langer leven. Een gemiddelde levensverwachting van zeventig jaar, zoals in 1950, is onacceptabel nu we dankzij welvaart, beter onderwijs en medische vooruitgang tien jaar extra hebben gekregen. Tevreden zijn met vakantie aan de Noordzee, kan niet meer. Je moet in Cuba zijn geweest. Maar al die interventies omwille van een beter en langer leven, brengen nieuwe ziekten en gevaren, zoals pandemieën, economische recessies of klimaatverandering.

Toch is dat geen reden om te wanhopen. Maar wel om ons te realiseren dat we als mensen te maken hebben met vele andere aardbewoners, die van belang zijn voor onze overleving. Dat geldt ook voor virussen, die met ontelbaren op de aarde aanwezig zijn, in oceanen, in menselijke lichamen, op velerlei oppervlakten. We kunnen niet zonder virussen, ook al zullen er steeds weer varianten ontstaan die dodelijk voor de mens kunnen zijn.

Door voorbij de grenzen van de mens te denken en te beseffen dat we onderdeel zijn van een veel grotere verzameling van menselijke en niet-menselijke soorten, die voor hun bestaan afhankelijk van elkaar zijn, wordt de vraag hoe we als mensen nog langer en nog beter kunnen leven futiel. Het gaat erom hoe te voorkomen dat we met z’n allen ten onder gaan. En hoe we rekening houdend met elkaar, in de breedste zin, tevreden kunnen zijn met een goed bestaan voor alles en iedereen. Hoe moeilijk dat nu, noodgedwongen in onze kleine hoekjes, ook is.

Verder lezen:

Al in april plaatste filosoof en voormalig arts Marli Huijer vraagtekens bij de ‘intelligente lockdown’. Ze werd één van de gezichten van het ‘tegengeluid’, en belandde daarmee – ongevraagd – in het kamp der virusontkenners en complotdenkers, zei ze in een tweede interview in oktober.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden