Opinie #Keppelop

Een keppeltje op je hoofd: net zo normaal als schoenen aan je voeten

Vanuit Duitsland waait de discussie ‘wel of geen keppel op’ over naar Nederland in het licht van antisemitisme. Moeten Joden gewaarschuwd zijn?

Een kruis en een keppeltje, voor aanvang van de mis in de Sint-Janskathedraal. Beeld Freek van den Bergh

Hanna Luden, directeur van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (Cidi), kan zich niet vinden in de oproep van de Duitse regeringsadviseur Felix Klein om geen keppeltje te dragen: ‘Ik snap de bezorgdheid, want er zijn reële veiligheidsproblemen en daar moet je de ogen niet voor sluiten. Maar zo’n oproep is alsof je tegen een meisje zegt: draag geen korte rok, want dan loop je gevaar.’

Wel begrijpt Luden dat Klein wil provoceren met zijn waarschuwing. ‘Het is ook goed als dit het begin is van een maatschappelijke discussie over wat voor samenleving we willen. Toen ik eind jaren 80 naar Nederland kwam, was er veel solidariteit, idealisme en een kosmopolitische instelling: je kon elkaar ook aanspreken op elkaars gedrag. Nu ziet de samenleving er bijna tegenovergesteld uit. We ervaren fundamentele problemen die verbonden zijn aan antisemitisme, zoals polarisatie, verruwing in de omgang, ophitsing en wij-zijdenken.’ Luden ziet dat er ook in het onderwijs geen goed antwoord is op de verharding die plaatsvindt: ‘Een leerkracht moet tegenwicht kunnen bieden wanneer iemand een opmerking maakt als ‘Hitler had zijn werk moeten afmaken’. Nu zie je dat leraren problemen liever sussen dan bespreken, dat werkt averechts en geeft het verkeerde signaal.’

Met een #KeppelOp-demonstratie op woensdag in Den Haag wil het Cidi een duidelijk signaal afgeven: ‘Joden zijn niet zielig of anders, maar moeten zich beschermd voelen en veilig kunnen wanen. Dat geldt natuurlijk voor iedereen in deze samenleving, jonge moslimvrouwen die een hoofddoekje dragen kunnen dezelfde soort problemen ervaren.’ Luden hoopt dat dit signaal ook de politiek bereikt. ‘Politici moeten duidelijk en ondubbelzinnig excessen zoals antisemitisme veroordelen en zorgen dat acties worden ondernomen.’

Ruben Vis, algemeen secretaris van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap, vindt een keppel op je hoofd net zo normaal als twee schoenen aan je voeten. De aangekondigde demonstratie in Den Haag van het Cidi vindt hij ‘de wereld op z’n kop’. ‘Ik draag een keppel, niet alleen vandaag, ook gisteren en eergisteren en morgen en overmorgen. Ook op straat’, zegt Vis. Zelf heeft hij geen ervaring met discriminatie op straat vanwege zijn keppeltje. De discussie rondom het Joodse hoofddeksel noemt hij ‘onwenselijk’. Het keppeltje is voor hem ‘geen punt van discussie’, sterker: ‘Ik vind het geen symbool, laten we er vooral zo gewoon mogelijk over doen.’

Vis heeft dat anders meegemaakt in Nederland. ‘Zo’n jaar of vijftien jaar geleden ging het er ruig aan toe, maar de tijden zijn veranderd en ditmaal ten goede. Dus nooit meer een opmerking naar je bekeppelde hoofd? Zeg nooit ‘nooit’. In het uitgaansleven, het spreekwoordelijke donkere steegje of in de voetbalstadions veroorloven mensen zich meer. Daar is iedereen eerder doelwit van geweld, om te beginnen bij verbaal geweld.’

Bang voor een ‘beuk voor zijn harses’ is Vis niet, maar hij erkent wel een ‘onbehagelijke ontwikkeling’ in het antisemitisch sentiment. ‘Het klimaat verandert, ook al worden keppeldragers niet lastig gevallen. Er zijn meer anti-Joodse uitlatingen, en vooral ook meer ongegeneerd. Daar is het helaas goed voor om tegen in het geweer te komen, met onder meer een demonstratie. De fatsoensgrens wordt steeds verder verlaagd en landelijke politici geven het verkeerde voorbeeld. Te lang is meegegaan in het verbale onfatsoen.’

Anet Bleich, historica en journalist, kan zich goed vinden in de reactie van het Cidi (#KeppelOp). ‘Kleins uitspraak is vast goed bedoeld, maar ik ben het eens met de critici: hoe kun je je erbij neerleggen dat Joden niet gewoon over straat kunnen? De discussie over antisemitisme die het uitlokt is belangrijk, al hecht ik vooral waarde aan de toon. Die toon verhardt, kijk maar naar de onaangename geluiden die op internet rondzingen: helaas veel gangbaarder dan zo’n tien jaar geleden. Het taboe op antisemitisme lijkt minder te worden, net als de schaamte voor het openlijk stereotyperen van Joden, of erger. Dat zie je aan twee politieke flanken gebeuren: deels bij de islamitische flank en deels bij het rechts-extremisme. Dat geldt niet voor de gevestigde politiek, maar ik betreur het evengoed heel erg.

‘Het is belangrijk om vast te houden aan de vrijheid van geloofsbeleving. In Amsterdam-West loop je wellicht het risico op bespugen als je een keppeltje draagt, maar het is niet zo dat het Joden moeilijk wordt gemaakt in Nederland. Toch is de boodschap

#KeppelOp belangrijk, zeker nu er steeds minder kennis is van de Holocaust en de emoties bij de derde generatie, kleinkinderen van de Holocaust, minder hoog oplopen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden