OpinieKorte verhalen

Een goed kort verhaal is een vak apart. Geef korte verhalen daarom de erkenning die ze verdienen

In Nederland wordt raar naar het korte verhaal gekeken. Het genre snakt naar erkenning, betogen schrijvers Annelies Verbeke en Mohammed Benzakour. 

Edgar Allan Poe. Beeld Universal Images Group via Getty

Was Edgar Allan Poe, de legendarische grondlegger van het korte griezelverhaal, in een tijdmachine gestapt en naar Nederland anno 2020 getransfereerd, dan zou hij waarschijnlijk roemloos zijn gestorven. Had hij überhaupt een uitgever gevonden, zijn boeken zouden nauwelijks in de boekhandels liggen en hij zou nul uitnodigingen ontvangen voor radio en tv. Vermoedelijk zou zijn naam schitteren door afwezigheid op de nominatielijsten van literaire prijzen, gewis en zeker op die van de Libris Literatuurprijs. Grote kans dat hij berooid als een kerkrat was geëindigd − de grote Edgar Allan Poe.

Feitelijk is het nog triester: de enige literaire erkenning voor zijn virtuoze vakkundigheid, de J.M.A. Biesheuvelprijs voor de beste korteverhalenbundel, was hem dit jaar niet eens gegund: die is niet uitgereikt. Het doet ons groot verdriet dit te constateren. Hoewel er ons inziens tussen de dertien inzendingen ten minste één bundel zat die de onderscheiding absoluut verdiende, blijft het natuurlijk een schrale oogst: dertien Nederlandstalige verhalenbundels in een jaar tijd. Vorig jaar kon er nog tussen dertig bundels worden gekozen.

Hoe verklaren we de magere oogst? Zijn uitgevers bang geworden om verhalenbundels te publiceren? Wij stellen evenwel vast dat de laatste vier jaar weer meer vertalingen van verhalenbundels uit andere talen dan het Engels zijn verschenen. Zijn het dan de lezers?

Verstrooiing

Er zijn lieden die beweren dat korte verhalen uitsluitend geschikt zijn voor de vluchtige verstrooiing, passend in feuilletonrubrieken en publiekstijdschriften. Kwade tongen betitelen korte verhalen als vingeroefeningen, opstapjes naar het ware werk: de roman. Wat een onnozelheid.

Verhalenbundels verwachten van de lezer dat deze telkens weer onvoorbereid plaatsneemt in de huid van een nieuw personage, openstaat voor een narratief of stijlexperiment en op zoek gaat naar een doortimmerde eenheid in de ogenschijnlijke fragmentatie. Met die manier van lezen zijn blijkbaar weinigen vertrouwd. Een situatie van onbekend maakt onbemind? Of hebben auteurs hier zelf schuld aan?

Een verhalenbundel uitbrengen betekent in Nederland of Vlaanderen commerciële zelfmoord. Niet elke auteur is hiertoe bereid in naam der kunst. Laten we niet vergeten dat de J.M.A. Biesheuvelprijs in het leven werd geroepen nadat de Libris Literatuurprijs om commerciële redenen had besloten het genre uit te sluiten van deelname. In 2008 won D. Hooijer de prijs voor het eerst met een verhalenbundel Sleur is een roofdier, maar toen in 2010 de prijs opnieuw aan een verhalenbundel werd toegekend (Bernard Dewulf met Kleine dagen), was dat de druppel. Daarmee diskwalificeerde de organisatie een fantastisch klassiek genre: niet alleen genieën als Poe, maar een hele rits legendarische auteurs kreeg feitelijk een schop onder de kont: Anton Tsjechov, Nikolaj Gogol, Guy de Maupassant, Jack London, Ernest Hemingway, Ryunosuke Akutagawa, Katherine Mansfield, Flannery O’Connor, Roald Dahl, etcetera. Al deze grootmeesters van de sprint bedrijven volgens de Libris-organisatie geen literatuur.

Opgemerkt zij ook dat de manier waarop in ons taalgebied naar verhalenbundels wordt gekeken, bepaald niet representatief is voor de rest van de wereld. In het Midden-Oosten staat het genre zelfs hoger aangeschreven dan de roman en in Japan gaan de meest prestigieuze prijzen naar verhalenbundels. Dichter bij huis vallen de rijke, levendige korteverhalentradities in bijvoorbeeld Ierland en Turkije op, zowel mondeling als op schrift. Hier weet men: een goed kort verhaal is (een vorm van) poëzie. Een goed kort verhaal is het leven van alledag, het verbaast, verhult, vermaakt, ontroert, verlost, schokt. Je kan zelfs stellen dat ons hele aardse bestaan feitelijk een aaneenschakeling is van een lange reeks korte en minder korte anekdotes.

Nobelprijs

Goddank zijn er lichtpuntjes. Zo won in 2013 Alice Munro, wier bibliografie op één roman na louter uit korte verhalen bestaat, nog de Nobelprijs voor Literatuur. En een auteur als de Israëliër Etgar Keret, die ook steeds resoluut voor het genre is blijven kiezen, bewijst met zijn nieuwste bundel Mijn konijn van vaderskant dat internationaal succes goed mogelijk is.

In wezen is het absurd het genre telkens weer te moeten verdedigen. Al in het jaar 1935 voelden twee grote vaderlandse letterkundigen, Hendrik Marsman en Edgar du Perron, zich genoodzaakt een pleidooi te houden voor de literaire status van het korte verhaal, omdat ‘men’ niet zag hoeveel ‘meesterschap en beheersching’ juist dit genre vereist.

Perfectie

Laten wij het een eeuw later nogmaals proberen: een goed kort verhaal is een vak apart. Het omvat de puurste vorm van vertelkunst. Elke zin vereist perfectie en efficiëntie. Hakmes en slijpsteen dienen, in alle bloemrijkheid, streng gehanteerd. Elke zin wordt minutieus afgewogen, vaak minutieuzer dan bij romans, om de simpele reden dat bij een geringe lengte onvolkomenheden sterker opvallen. De plot moet, zoals James Joyce al opmerkte, in een kort tijdsbestek vloeien naar een epifanie.

Als het goed is ervaart de lezer, samen met de hoofdpersoon, aan het eind een plots inzicht. De ogenschijnlijk losse onderdelen, de afzonderlijke verhalen, vormen één coherent geheel die een solide wereldbeeld uitdragen - terwijl de onderlinge thematische variaties en experimenten een intens gevoel van vrijheid creëren, klein en intiem, voor schrijver én lezer. Een subliem genre, kortom, dat snakt naar talent en erkenning.

Annelies Verbeke is schrijver.

Mohammed Benzakour is socioloog en schrijver. 

Donderdag 27 februari verschijnt zijn verhalenbundel De ogen van Fadil.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden