Een factchecker om de factcheck van de factchecker te factchecken

Vroeger, toen Mark Zuckerberg nog niet bestond en consumenteninternet nog moest worden uitgevonden, leerden we al dat je niet alles moet geloven wat je hoort en leest. In de tropische uithoek van het Koninkrijk waar ik opgroeide, bevocht de CIA het communisme met een fanatisme waarbij Geerts kruistocht tegen het hoofddoekje verschrompelt tot kleuterspel. De dienst was alomtegenwoordig. Ze verstopten hun boodschappen overal in en onder, zo ging het verhaal. Tot in reclames voor wasmiddelen en kleurboeken voor schoolkinderen aan toe - er was nog geen Twitter, vandaar.

Beeld de Volkskrant

En ze hadden wereldwijd journalisten in hun zak, zo werd gefluisterd. Dat fluisteren moest zachtjes, anders maakten ze je misschien wel dood.

Het heette toen nog geen nepnieuws, gewoon agitatie & propaganda, en bubbelen achter een filter deden we volop, want we kregen nooit te lezen wat de Russen er eigenlijk van vonden.

Het was net nu. Maar dan gewelddadiger.

Met dat verschil dat de feitencontrole toen nog niet gedemocratiseerd was. Tegenwoordig kun je alles laten factchecken, en staat er immer een factchecker klaar om de factcheck van de factchecker te fact checken, waarop een derde factchecker de feiten van de eerste én de tweede factchecker in twijfel trekt en er een vierde factchecker aan te pas moet komen om een finaal oordeel te vellen. Dat bij nader inzien een voorlopig oordeel is, want er is altijd wel een factchecker te vinden die nog wat te emmeren heeft. Tegen die tijd ben ik de draad allang kwijt.

Waarmee ik maar gezegd wil hebben dat het vroeger ook op het terrein van objectieve, verifieerbare en feitelijk juiste nieuwsvoorziening niet per se beter was. Waarschijnlijk slechter.

Voortaan gaat Facebook zich ook in Nederland inspannen om de klakkeloze verspreiding van onzin en flauwekul tegen te gaan. Gisteren maakte het een samenwerkingsverband bekend met de journalisten van Nu.nl en met de ijverige broodjeaapjagers van de Universiteit Leiden die onder de naam Nieuwscheckers.nl gehakt maken van beweringen als 'mensen met lage inkomens zijn de dupe van hoge zorgkosten' (Emile Roemer, oordeel Nieuwscheckers: 'Niet te onderbouwen op basis van de cijfers' - thuis zeggen we dan 'gebakken lucht').

De stap van Facebook valt alleen maar toe te juichen. Ik heb niet zo veel vrienden als Mark Rutte (Frank Hendrickx turfde voor een magistraal verhaal, gisteren in deze krant, dat Rutte bij elk denkbaar debatonderwerp een bijpassende andekdote met 'vrienden' paraat heeft) maar ik heb genoeg studerende nichtjes om te weten waar mensen van onder de 25 hun nieuws vandaan halen. En dat is niet uit de Volkskrant.

Tegelijkertijd zal Facebook met zijn factcheck niet de wereld veranderen. Je hoort weleens zeggen dat nepnieuws Trump naar de overwinning heeft geholpen. Daaronder ligt de suggestie dat de mensen wel anders zouden hebben gestemd als ze maar over 'de juiste feiten' hadden beschikt.

Dat lijkt me stug. Mensen die denken dat 19 procent van de bevolking uit moslims bestaat, worden niet zelden boos als je ze erop wijst dat het werkelijke percentage 6 is. Die wíllen de waarheid niet horen. De factcheck wantrouwen ze op voorhand. Ze willen enkel gestijfd worden in hun eigen wereldbeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden