Ionica Smeets Zag een getal

Een experiment met neutrale informatie over borstkankerscreening

Veel patiënten­brochures zijn niet gemaakt om te informeren, maar om te beïnvloeden. Hoe geef je neutrale medische informatie?

Op een dag krijg je een folder over bevolkingsonderzoek naar borstkanker thuisgestuurd, met daarin een helder overzicht van de voor- en nadelen van dit onderzoek. De folder geeft aan dat het helemaal jouw keus is of je wilt meedoen. Alleen zit bij die folder ook al een brief met de datum en tijd waarop er voor jou een afspraak is gemaakt voor het bevolkingsonderzoek.

Dit voorbeeld gaf statisticus David Spiegelhalter afgelopen maandag tijdens een lezing over hoe je neutrale medische informatie geeft. Een brief met een al geplande afspraak is een klassieke nudge, een duwtje in een bepaalde richting. Niet geheel neutraal dus.

Spiegelhalter leidt in Cambridge een groep die er op allerlei manieren voor probeert te zorgen dat wetenschappelijke cijfers en feiten op een betere manier in de samenleving komen. Spiegelhalter vertelt tijdens zijn lezing grijnzend dat zijn groep vier psychologen telt – wat niet zo gebruikelijk is binnen het wiskunde-instituut waar hij zit. Deze week sprak hij op de conferentie van de Society for Medical Decision Making over hoe moeilijk het is om echt eerlijke informatie te geven.

Zo zijn veel patiëntenbrochures niet gemaakt om mensen te informeren, maar om ze te beïnvloeden. Een folder met ‘informatie over alcoholgebruik’ heeft vooral als doel dat mensen minder gaan drinken. Je kunt je natuurlijk afvragen of het verkeerd is als experts mensen willen overtuigen in plaats van informeren, maar het is goed om je ervan bewust te zijn dat dit twee verschillende doelen zijn, die om een andere aanpak vragen.

Als je neutrale informatie wilt geven, dan moet je geen marketingtrucs als nudges gebruiken, ontwikkel je de materialen samen met de doelgroep en belicht je voor- en nadelen op dezelfde manier. Bovendien kun je je succes niet meten door te turven hoe vaak mensen een ‘goede’ beslissing nemen: je doet het goed als mensen tevreden zijn over hun beslissing – ongeacht wat die beslissing is.

Spiegelhalters groep werkt bijvoorbeeld aan neutrale informatie over borstkankerscreening. Ze zorgen ervoor dat gegeven cijfers niet worden gepresenteerd als de absolute waarheid, ze omschrijven ze als ‘de beste schatting van een groep experts’.

Daarna beschrijven ze wat er gebeurt elke keer dat honderd vrouwen meedoen aan een bevolkingsonderzoek: 96 krijgen te horen dat er geen kanker te zien is, 4 hebben meer tests nodig. Van die 4 zal er uiteindelijk één de diagnose kanker krijgen. Dit soort omschrijvingen zijn stap voor stap ontwikkeld, samen met de vrouwen voor wie de folder bedoeld is. Maar tijdens de lezing vraagt een patiëntenambassadeur in de zaal waarom ze daarbij niets zeggen over vrouwen mét kanker die onterecht te horen krijgen dat er niets aan de hand is. Hoeveel zijn dat er? En moeten mensen dat niet ook meenemen in hun keuze?

Het kan dus altijd nog beter en Spiegelhalter benadrukt dat het onmogelijk is om alle informatie te geven op één manier die voor iedereen werkt. Maar laatst mocht een speciale burgerjury van een stapel folders over borstkankerscreening zeggen welke zij het liefst kregen. Ze kozen precies de folder die volgens het onderzoek van Spiegelhalters groep de beste was. Je komt dus een heel eind met een stel psychologen in een wiskunde-instituut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.