Paul Brill: ‘Grootmachten kijken nu meewarig naar Europa, dat een zwakke en verdeelde partij is op het wereldtoneel.’

180 graden Paul Brill

‘Een Europees leger is noodzakelijk’

Paul Brill: ‘Grootmachten kijken nu meewarig naar Europa, dat een zwakke en verdeelde partij is op het wereldtoneel.’ Beeld Ivo van der Bent

Buitenlandcommentator en Parool-columnist Paul Brill (72) veranderde van mening over een Europees leger.

Oude opvatting

‘Europa moet geen eigen leger hebben. Europese samenwerking gaat over economie en de gemeenschappelijke markt, al het andere hoort daar niet thuis. En, het belangrijkste, hét veiligheidsinstrument is de Navo. Er moeten geen zelfstandige Europese initiatieven komen die de Navo ondermijnen.’

Het kantelpunt

‘De afgelopen jaren is de internationale constellatie ingrijpend veranderd. De leider van de belangrijkste mogendheid, de Verenigde Staten, heeft totaal geen affiniteit met de Navo, hij heeft deze tijdens zijn verkiezingscampagne zelfs overbodig genoemd. De Navo is niet meer de hoeksteen van het Amerikaanse veiligheidsbeleid, wat ze 70 jaar lang is geweest. Onder president Obama zag je al een terugtrekkende beweging, maar hij was niet actief bezig met de Navo ontmantelen en stelde een hechte relatie met Europa op prijs. President Trump ziet Europa meer als rivaal dan als bondgenoot. Mogelijk wordt Trump niet herkozen, maar daar zou ik mijn geld niet op inzetten. En als hij niet wordt herkozen, komt er een Democraat die ook geen animo heeft voor een leidende Amerikaanse rol op het wereldtoneel. Dat zie je bijvoorbeeld heel duidelijk bij de Democratische presidentskandidaat Elizabeth Warren, die nu de beste papieren heeft voor de nominatie van haar partij.

‘Daar komt nog bij dat een andere belangrijke bondgenoot, Turkije, volledig zijn eigen gang gaat en een innigere relatie heeft met Rusland dan met Europa. Afgelopen week opperde de Duitse minister van Defensie ineens een plan voor een internationale veiligheidszone in Noord-Syrië. Het illustreert hoezeer Europa achter de feiten aanloopt: eerst heeft Erdogan met Poetin allerlei zaakjes geregeld, daarna komt Europa als spuit elf met een plannetje.

‘Het maakt allemaal duidelijk dat de Navo als primair veiligheidsinstrument niet meer aan de orde is. Europa bevindt zich nog in een postmoderne droom waarin je er wel komt met goede bedoelingen. Maar we leven in een wereld waarin conventionele machtspolitiek weer belangrijk is, alle spelers van formaat doen daaraan mee. Zonder machtspolitiek ben je een speelbal, geen speler.’

Nieuwe opvatting

‘Een Europees leger is noodzakelijk om op wereldniveau enig gewicht in de schaal te leggen. Daarbij gaat het niet om een grootscheeps militair apparaat waarin alle nationale strijdmachten opgaan. Wel gaat het om voldoende militaire slagkracht om in een crisissituatie minimaal afschrikkend en mogelijk ook dwingend te zijn. Ik denk vooral aan een parate snelle interventiemacht, waarmee je zo nodig direct kunt reageren in een ernstige crisissituatie.

‘Grootmachten kijken nu meewarig naar Europa, dat een zwakke en verdeelde partij is op het wereldtoneel. Rusland, China, de VS, Turkije, en wie weet in de nabije toekomst ook India, kunnen allemaal militair een punt maken. Om mee te spelen moet Europa dat ook kunnen, daarbij is een klein beetje soevereiniteit inleveren onvermijdelijk.

‘Er zijn al battle groups van de Europese Unie, maar die vormen niet echt het speerpunt van de Europese defensie-inspanning en ze zijn ook niet getest. Europa moet veel meer uitgeven aan defensie, te beginnen met Nederland, België en Duitsland. De bestaande samenwerkingen tussen Europese staten zijn nuttig, maar moeten we intensiveren en tot politiek instrument maken. Er is een omslag in het denken nodig: men moet beseffen dat militaire slagkracht van belang is.

‘Het optuigen van een Europese gevechtseenheid betekent niet dat we de Navo moeten opgeven. Zolang er een strategisch argument is om samen met de VS op te trekken, moeten we zeker de alliantie in stand houden.

‘Kan het gebeuren dat een Europese strijdmacht tegenover een Navo-partner komt te staan? Ja, dat is denkbaar. Stel dat Europa zo daadkrachtig was geweest om in het voorjaar een militaire eenheid te posteren in Syrië, toen de VS aangaven daar hulp nodig te hebben. Dan was die in theorie tegenover Navo-bondgenoot Turkije komen te staan. Maar dat hypothetische probleem ligt meer aan de ontwikkeling van Turkije dan aan Europa.’

Het effect

‘Ik schrijf niet wekelijks over Europese defensie, maar als het onderwerp voorbij komt, schrijf ik er wel anders over dan tien of zelfs vijf jaar geleden.

‘Wat het politieke effect betreft: iedereen die een beetje naar de wereld kijkt, kan moeilijk anders dan tot de conclusie komen dat Europa aan de zijlijn staat. Als je daar tevreden mee bent, dat je een speelbal bent in een speeltuin waaraan iedereen voorbijgaat, dan hoef je niets te doen. Maar we krijgen te maken met de gevolgen, zo kan de Syrische crisis makkelijk leiden tot een nieuwe vluchtelingenstroom. En Poetin is actief bezig Europa uit elkaar te spelen. Dan kán je als Europa niet anders dan daar een gezamenlijke dam tegen opwerpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden