ColumnSheila Stalsing

Een echt schone lei bij de formatie en dan regeren met lef: het zou fantastisch zijn

null Beeld

Een kleine tien minuten had Herman Wijffels, de oud-Rabobankier en voormalig SER-voorzitter van CDA-huize, nodig om bij het tv-programma Buitenhof uit te leggen dat het natuurlijk vervelend is, van Ollongren en het bedrijfsongeluk, maar dat het ook een kans schept. Omdat de nieuwe verkenners eerst fundamentele keuzes kunnen maken.

Wordt het doorstrompelen op de oude weg? Met de gesloten bestuurscultuur. De controledrift vanuit het Torentje. Een parlement dat gedresseerd is tot schoothondje van de macht. Het hemeltergende gedraai, het normaal vinden dat ‘niemand hier uitleg over gaat geven’. Pieter Omtzigt zwartlakken. Omdat het machtsdenken geen tegenmacht verdraagt.

Of wordt het regeren met lef? Met een regering die zich gewillig laat controleren door de volksvertegenwoordiging. Door de waarheid te vertellen. Open uitwisseling van ideeën. Geen rolverwarring. Geen Kamerleden die lopen te heulen met hun minister omdat hij toevallig van dezelfde partij is. Ambtenaren die bijtijds aan de bel trekken zonder angst voor consequenties bij een volgende dreigende ramp bij een overheidsloket. Een parlement dat medewerking krijgt van de minister, zonder dat miezerige achterhouden van informatie. Een kabinet dat burgerbelang stelt boven benepen partijbelang. Omdat het land het nodig heeft.

Ik vrees dat Koolmees en Van Ark dit niet bedoelen met hun quatsch over ‘een schone lei’, maar het zou fantastisch zijn.

Volgens Wijffels past de bestuursstijl van Mark Rutte niet meer in een tijd waarin alles anders moet. Van de manier waarop we onze welvaart vergaren, tot de manier waarop we ons tot de aarde en tot elkaar verhouden. Al sluit hij niet uit dat Rutte zichzelf kan heruitvinden.

Thuis twijfelden we over dat laatste. Er schoot me een interview te binnen dat ik zes jaar geleden had met Gerrit Zalm, oud-VVD-minister, partijleider tussen 2002 en 2004 en de man die Rutte naar het Binnenhof heeft gehaald. Het ging over Rutte. Er was Zalm iets raars opgevallen. Toen Rutte voor de eerste keer premier werd, had hij al zijn vertrouwelingen meegenomen naar het kabinet: Ivo Opstelten was partijvoorzitter en mocht minister van Veiligheid worden, Edith Schippers was vicefractievoorzitter in de Tweede Kamer en kreeg Volksgezondheid, Uri Rosenthal was fractievoorzitter in de Eerste Kamer en ging naar Buitenlandse Zaken. Zo’n beloning van de volledige partijtop was hoogst ongebruikelijk, zei Zalm in het interview. ‘De mensen uit de partijtop zijn in de formatie je belangrijkste adviseurs. De mores bij de VVD waren altijd dat zij daarom niet in het kabinet komen. In mijn tijd wist iedereen in de VVD dat. Omdat anders de zuiverheid van de adviezen in de formatie niet gegarandeerd is.’ Niemand zei er wat van.

Later kwamen er meer akkefietjes die deden vermoeden dat Rutte er bijzondere maatstaven over bestuurlijke zuiverheid op nahield. Zo was er een keer een bonnetje kwijt op het ministerie van Justitie, en kwamen VVD-Kamerleden het ministerie binnengewandeld, niet om hun VVD-minister streng te controleren, maar om hem te helpen bij het opstellen van een officiële verklaring vol eromheendraaierij.

Ook nu weer: rolverwarring rond de verkenners, een rolverwarring waar D66 lustig aan meedoet. Met verkenners die rechtstreeks uit de partijtoppen komen, directe collega’s zijn van Rutte en Sigrid Kaag in de ministerraad en misschien straks weer een mooie functie krijgen.

Die nieuwe bestuursstijl van Wijffels: het gaat erom spannen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden