Column Piet Hein Donner

Een dubbele tackle om de Raad van State te hervormen

Beeld de Volkskrant

Er is iets aan de hand met de Raad van State, het hoogste adviescollege van de regering over wetgeving en bestuur. ‘Raad van State worstelt met zichzelf’, meldde de Volkskrant gisteren. Uit een gelekt intern rapport uit 2016, opgesteld door drie leden van de Raad van State zelf, bleek dat bij de leden sprake was van onvoldoende gemeenschappelijk ‘streefbeeld’ en een ‘gebrekkige esprit de corps’. De werklust kon beter en de kwaliteit van nieuwbenoemde leden hield ook niet over.

De primeur van Jan Tromp was slecht nieuws voor de RvS en ook voor vicevoorzitter Piet Hein Donner. Die kwam er niet ongeschonden vanaf. Hiervoor trad Wim Derksen in het perk, bestuurskundige en voormalig lid van de WRR onder, juist, Piet Hein Donner. Derksens statement was bijzonder fraai opgebouwd. ‘Piet Hein Donner, ach, ik mag hem graag’, begon hij - de lezer wist meteen dat er iets afschuwelijks zou volgen, een karaktermoord zoals we die sinds lang niet meer hadden meegemaakt. ‘Hij is een ongelofelijk politiek dier, zeer handig in het lobbywerk’ - de spanning werd knap opgevoerd. Toen viel het mes: ‘Maar hij is ook iemand die zijn eigen capaciteiten, vooral zijn intellectuele, wonderbaarlijk overschat.’

Veel vileiner lezen we ze niet vaak meer, in de Volkskrant, of het moet over Songfestivalzangeresjes gaan. Derksen suggereerde dat we de afgelopen zes jaar een simpele ziel aan het hoofd van de Raad van State hebben gehad, een zichzelf zwaar overschattende onderkoning, iemand zonder visie ook. En dat stuk onbenul had het imago van de Raad zwaar beschadigd Derksen betwijfelde of het ooit nog goed zal komen. Dit alles speelde zich af, drie dagen nadat Jeroen Dijsselbloem zich kandidaat had gesteld voor het vicevoorzitterschap, als concurrent van Thom de Graaf. Dit is geen onbelangrijke kanttekening.

Derksens karakterisering van Donner was overdreven. Lang geleden schreef ik met Jan Hoedeman een portret van Piet Hein. Vriend en vijand waren het erover eens. Donner was eigenwijs, manipulatief, arrogant, dwingend; hij was een steile gereformeerde uit een dynastie van steile juristen en politici; een man met een zuinig mondje op een zwarte Gazelle, iemand die nooit twijfelde aan zijn eigen absolute gelijk. Niet bepaald een mensenmens. Hij had een voorkeur voor bizarre humor en verkleedpartijen. Maar daarnaast, haastte iedereen zich te zeggen, was hij briljant en scherp als een mes, de intellectuele zwaargewicht van de kabinetten waarvan hij deel uitmaakte.

Maar het beeld dat Derksen van Donner schetste, had zijn doel. Het gelekte rapport en de verbale aanslag vormden maandag een fraaie dubbele tackle om een eind te maken aan de manier waarop de vicevoorzitter van de Raad van State - een machtig man in het Koninkrijk der Nederlanden -  wordt benoemd. De tackle vormt het bewijs dat er heus nog wel brains in de Raad zitten, prima in staat tot zeer eigentijdse beïnvloeding en manipulatie.

Donner werd in 2012 nog benoemd volgens de oude mores: deal afmaken op partijniveau, minister van Binnenlandse Zaken zorgt voor voldongen feit. Met het gelekte rapport zegt de Raad: dat krijg je er nou van, dat moet anders. Geef ons en de Tweede Kamer inspraak. Met het fileren van Donner werden de gevaren van de besloten procedure nog eens benadrukt - voor je het weet zit je zes jaar opgescheept met een maffe onderkoning.

Ik vermoed dat de voorgekookte kandidaat De Graaf het kan schudden en dat de kansen van Dijsselbloem om Donner op te volgen aanzienlijk zijn gestegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.