Opinie

Een complex probleem zoals honger los je niet op met gentech

De beschuldiging dat ngo's de honger in de wereld in stand houden is ongegrond, betoogt Nout van der Vaart van Hivos.

Gentechvrije zone in Nijmegen, de eerste gentechvrije gemeente in Nederland. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In zijn betoog voor het promoten van genetisch gemodificeerde gewassen (O&D, 20 mei) verwijt Hidde Boersma tegenstanders, waaronder ngo's, dat zij met hun verzet de honger in stand houden. Een stevige uitspraak, want wij zijn altijd op zoek naar innovatieve oplossingen voor hardnekkige problemen, zoals honger.

Maar één ding hebben we wel geleerd: magic bullets bestaan niet, ook al zouden we dat graag wensen. Een complex probleem zoals honger los je niet op met gentechnologie.

Waar genetische modificatie in veel gevallen op de korte termijn een productieverhogend effect heeft, hoeven we met Boersma niet de illusie te koesteren dat het de heilige graal is die alle problemen doet verdampen.

Kleinschalige, conventioneel producerende boeren in lage- en middeninkomenslanden maken inderdaad vaak - in veel gevallen gesteund door overheidsfinanciering - flink gebruik van pesticiden. Gentech gaat dit evenwel niet oplossen.

Boeren in Burkina Faso die gemodificeerde 'Bt-katoen' plantten hoefden minder te spuiten en zagen hun oogst in het eerste jaar aanzienlijk groeien. In het tweede en derde jaar moesten ze weer beduidend meer spuiten om tot een betere oogst te komen. Logisch: bacteriën en andere ziektemakers passen zich ook aan. Helaas voor de boeren zaten ze toen wel aan een meerjarig contract met Monsanto vast; terug bij af én met het hoofd in de financiële strop.

Dat brengt mij bij het volgende, zwaarwegende argument. In de huidige vorm en toepassing is gentechnologie een uitsluitende technologie: het onteigent boeren en maakt hen afhankelijk van de leverancier, die door patenten eigenaar is van de genen van de plant.

Gentech, maar ook hybride rassen leveren weliswaar een grotere oogst, het jaar erna mag je weer aankloppen bij de leverancier voor een nieuwe dure lading. Zelfstandige zaadwinning- en veredeling is - zeker in Afrika - een wezenlijk onderdeel van het boerenbedrijf. Sinds de mens landbouw bedrijft hebben boeren altijd met succes en trots zorg gedragen voor de veredeling van gewassen en soorten. De introductie van gmo-zaden duwt boeren daarom niet alleen in een afhankelijkheidspositie, het treft boerengemeenschappen in de kern van hun zijn: in hun autonomie, waardigheid en identiteit.

Er zijn nog meer argumenten waarom het gelegitimeerd is gentech met de nodige voorzichtigheid dan wel scepsis te benaderen. Een eenzijdige productiefocus op één (gentech)variëteit of gewas werkt een verdere achteruitgang van de soortendiversiteit in de hand, die nodig is voor een veerkrachtige landbouw. Daarnaast zijn monoculturen - de manier waarop gentechgewassen doorgaans geteeld worden - nadelig voor het bodemleven en de algehele biodiversiteit. Vanuit dat perspectief beschouwd is ze sowieso ongewenst.

Ja, de landbouwproductie in Afrika (en Azië) moet en kan omhoog. Maar laten we afstappen van het productie-evangelie waarvan de door westerse bedrijven ontwikkelde one-size-fits-all-gentechnologie onderdeel is. Gentech is een technofix die complexe sociaal-economische en culturele factoren negeert. Boersma's technofix is meer een idee-fixe: het idee dat wij de wereld kunnen voeden door één enkele technologie te benutten.

Waar de Bt-brinjalaubergine in Bangladesh misschien een aardig voorbeeld lijkt van hoe de techniek op een goede manier kan worden ingezet, zijn er al met al genoeg redenen om terughoudendheid te betrachten in het promoten en grootschalig implementeren van gentechnologie in de landbouw.

Geringschat de boerengemeenschappen niet, en investeer daadwerkelijk in Afrikaanse en Bengaalse ondernemende boeren. Investeer in lokale zaadbedrijven, in opensourcesystemen die alle boeren toegang geven tot divers zaaigoed.

Geef ook toegang tot krediet waarmee boeren kunnen investeren in duurzame bedrijfsvoering en gebruik kennis om samen met gemeenschappen lokaal aangepaste variëteiten en gewassen te ontwikkelen en traditionele variëteiten te behouden.

Zo draag je bij aan een veerkrachtige landbouw en dito landbouwgemeenschap, en help je armoede en honger te bestrijden. Met methoden en technologieën die ook op langere termijn werken voor boeren zijn er talloze oplossingen denkbaar die de voorkeur verdienen boven de 'gentechfix'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden