Opinie

Economische migrant valt gebrek aan solidariteit te verwijten

In de vijftig derde wereldlanden die ik bezocht heb, ben ik nauwelijks iemand tegengekomen die niet naar Europa wil migreren, schrijft antropoloog en oorlogsfotograaf Teun Voeten. Dat betekent een slordige twee miljard potentiële immigranten. Het trieste is dat het de meest ondernemende, avontuurlijke types zijn die hun land ontvluchten, terwijl zij juist het belangrijkste zijn om de derde wereld op te bouwen.

Syrische vluchtelingen komen aan op het strand bij Eftalou, op de achtergrond is de Turkse kust te zien. Foto anp

De escalerende vluchtelingen- en migrantencrisis heeft het debat erover verhard. Grofweg zijn er twee visies. Rechtse realisten kijken naar de consequenties van ongecontroleerde migratie. Miljoenen vluchtelingen, met lage opleidingen maar hoge verwachtingen, die het overbevolkte Europa binnenstromen betekenen een ongekende ontwrichting en het einde van Europa as we know it.

Progressieve idealisten menen dat het onmenselijk is om onze rijkdom niet te delen met hen van wie we het in de eerste plaats gestolen hebben. Extreme idealisten propageren zelfs om Europa open te zetten voor iedereen. Migratie zou economische groei stimuleren.

De realisten hebben een consistent discours. Het verhaal van de idealisten rammelt. Normaliter zijn progressieven gefascineerd door de maakbaarheid van de samenleving, geobsedeerd door regels, geboden en verboden. Maar nu opeens bepleiten ze een laissez faire-politiek met een neoliberale inslag - geen overheidsbemoeienis, laat de boel maar de boel, een onzichtbare hand zal het regelen.

Natuurlijk ontaardt dit in een sociaal-darwinistisch dynamiek waar de sterkste, slimste, meest gehaaide vluchtelingen, zij die zich niet alleen een zwemvest kunnen permitteren maar ook de mooiste praatjes kunnen verkopen, uiteindelijk winnen. Idealisten worden geregeerd door kinderlijk, wishful thinking, maar bovenal door gevaarlijke emoties.

Stuitend sausje van moreel superieure zelfgenoegzaamheid

Schuldgevoelens over ons koloniale verleden, zelfhaat over onze westerse succesvolle cultuur. Dit alles overgoten met een stuitend sausje van moreel superieure zelfgenoegzaamheid. Een onsmakelijke combinatie. Het is gênant te zien hoe weldenkenden zich hoog verheven voelen boven 'tokkies' die rondspuien dat 'dobbernegers' moeten verzuipen.

Migratie is zo oud als de mensheid, betogen idealisten. Inderdaad. Net als slavernij, vrouwenmishandeling en oorlog. Verzet tegen migratie, autochtonen die de eigen gemeenschap beschermen tegen invasies van buitenaf, is ook zo oud als de wereld. Amerika migratieland.

Inderdaad. Maar het toenmalige Amerika had een kleine tien miljoen vierkante kilometers braakliggend terrein waarop alleen wat lastige autochtonen woonden, autochtonen die overigens ook hun bedenkingen hadden over de gelukszoekers die op hun land aanspoelden.

Niet alle migranten zijn onberispelijk koorknapen en cultuurverrijkers. In april verzopen islamitische bootvluchtelingen hun christelijke lotgenoten. In asielzoekerscentra is fysiek geweld en bedreigingen, naar medewerkers, maar ook onder elkaar, frequent. En natuurlijk zitten er tussen de bootmensen IS-infiltranten. Sommigen vermoeden zelfs een doelbewuste strategie om het Westen te destabiliseren, wat overigens uitstekend lukt.

Syrische bootvluchtelingen onderweg op het water in een volle rubberboot, op de achtergrond is de Turkse kust nog te zien. Pas aangespoelde vluchtelingen vormen een steeds groter probleem op het Griekse eiland Lesbos. Foto anp

Zonder zwemvest

De iconische foto van 'de orchidee van de zee', gruwelijk in zijn schoonheid, het verdronken meisje, in felle neonkleuren gekleed in het azuurblauwe water, is voor velen het symbool van de onmenselijkheid van het Westen. Er is meer. Het staat ook symbool voor het gebrek aan verantwoordelijkheid van ouders om een kind zonder zwemvest op een gammele boot te zetten, voor de misdadige mentaliteit van mensensmokkelaars die wanhoop exploiteren. Maar vooral voor de morele chantage waaraan het Westen onderworpen wordt. Vluchtelingen, die zich hulpeloos en berooid op onze stranden gooien, met de boodschap: 'U dient ons te helpen, ontfermt u over ons. Zo niet dan bent u het predicaat menselijk niet waardig.'

Het westers asielstelsel is opgezet voor slachtoffers van politieke repressie en oorlogsgeweld. Niet het Westen, maar economische migranten valt gebrek aan solidariteit te verwijten. Zij hollen een humanitair systeem zodanig uit dat hun minder gefortuneerde lotgenoten, de oorlogsslachtoffers van het Syrische drama, uit de boot vallen. In de vijftig derde wereldlanden die ik bezocht heb, ben ik nauwelijks iemand tegengekomen die niet naar Europa wil migreren.

Dat betekent een slordige twee miljard potentiële immigranten. Het trieste is dat het de meest ondernemende, avontuurlijke types zijn die hun land ontvluchten, terwijl zij juist het belangrijkste zijn om de derde wereld op te bouwen.

Europa moet snel een humanitair, maar vooral daadkrachtig antwoord vinden. Een continent dat te zwak en te verdeeld is om zijn eigen territoriale integriteit te waarborgen is ten dode opgeschreven. En een antwoord is niet bij progressief Europa te vinden. Integendeel.

Teun Voeten is cultureel antropoloog en oorlogsfotograaf.

Meer over