Column Frank Kalshoven

Echte liberalen zijn voor een vuurwerkverbod

Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) en Jesse Klaver (GroenLinks) slaan de handen ineen om een initiatiefwet te maken die het afsteken van vuurwerk moet verbieden. Over de ‘relatief normale’ jaarwisseling zei Klaver in de krant van donderdag: ‘Wie denkt dat dit normaal is, moet even een stap terug doen en beter kijken.’

Hebben de lieverds op links gelijk? Duh, natuurlijk hebben ze gelijk.

De vraag is: waarom gebeurt dat dan niet? Waarom is er geen ruime meerderheid voor een vuurwerkverbod in de Tweede Kamer? Ik concentreer me op de liberalen, want als de VVD en D66 maar eenmaal meedoen, wordt er wel een meerderheid gevonden.

Is vuurwerk (mogen) afsteken liberaal? Op het eerste gezicht lijkt het misschien van wel. De vrijheid van het individu hebben liberalen hoog in het vaandel staan. Mensen mogen hun eigen keuzes maken. Dus als individuen hun euro’s wensen stuk te slaan op vuurpijlen en rotjes, is het hoogst onliberaal om hun hierbij een strobreed in de weg te leggen. Lekker je eigen ding doen.

Maar het liberale Kamerlid dat bij het lezen hiervan instemmend zit te knikken, moet zijn huiswerk overdoen. Want juist omdat voor liberalen vrijheid van het individu zo belangrijk is, is er óók hard nagedacht over situaties waarin de een door zijn gedrag afbreuk doet aan de vrijheid van de ander. Hebben socialisten en christen-democraten de neiging het individu te plaatsen ten opzichte van de gemeenschap, bij liberalen is juist het denken over de relatie tussen individuen onderling sterker ontwikkeld.

Bij dit denken is een hoofdrol weggelegd voor het ‘externe effect’ van productie, consumptie of gedrag. Dit treedt op wanneer iemand, die in alle liberale vrijheid zijn eigen ding aan het doen was, gevolgen ondervindt van de productie, consumptie of het gedrag van een ander. Externe effecten, zeker de negatieve, vindt een echte liberaal een probleem, juist omdat die vrijheid in het geding is. Een individu heeft ten principale het liberale recht gevrijwaard te blijven van de gevolgen van het gedrag van een ander.

Vrijheid blijheid? Ja, tuurlijk. Tot je aan de vrijheid en de blijheid van een ander komt.

Hoe gaat het liberale denken dan met zo’n situatie om, als die zich dreigt voor te doen?

Er zijn drie smaken. De eerste is morele terughoudendheid. Op een stil strand met enkele zonaanbidders een radio aanzetten? Een echte liberaal zou het niet in zijn hoofd halen, zich bewust van het negatieve externe effect dat hij hiermee zou veroorzaken.

Smaak twee: het externe effect beprijzen of compenseren. De radioliefhebber zou langs de zonaanbidders kunnen gaan met de vraag: wat is de stilte je waard? Als de zonaanbidders hun prijs zouden noemen, en de radioliefhebber zou die prijs aan ieder van hen voldoen, kon hij daarna met een gerust hard zijn radio aanzetten.

Smaak drie: waar morele terughoudendheid niet werkt, en het compenseren voor veroorzaakte overlast onmogelijk is, kiest de liberaal voor een verbod. ‘Radio’s verboden.’ Dit is dat wel sneu voor die ene radioliefhebber (diens vrijheid wordt inderdaad beknot). Maar de vrijheid van de anderen, om in stilte van de zon te genieten, wordt door het verbod juist beschermd.

Echte liberalen, kortom, scharen zich zonder dralen aan de zijde van Ouwehand en Klaver.

Gelukkig nieuwjaar, beste lezers. Maak er iets moois van.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden