Opinie Media in VS

Echte leiders zijn geboren leiders

Waarover schrijven de Amerikaanse media? Over president Charles de Gaulle en het verschil tussen leidinggeven en leiderschap, constateert Arie Elshout.

Niks zo vervelend als boeken over leiderschap. Die dorre managerstaal, die droogkloterige onder­nemers die aan het woord komen, de loze belofte dat je kunt leren een leider te worden. Eigenlijk gaat het nooit over leiderschap, maar altijd over leidinggeven, en dat is wat anders.

Bij leidinggeven denk je aan kantoorplanten met hydrokorrels, heisessies, functioneringsgesprekken, mentoren en ‘leertrajecten om het beste uit jezelf te halen’. Leiderschap daarentegen gaat over ­instinct, machtsdrift, bezieling, lotsbestemming, heroïek, hoogmoed. Het raakt aan de mooiste, maar ook donkerste kanten van de mens en de geschiedenis. Ik was een leiding­gevende, maar nooit een leider.

Ik kom hierop door een artikel in The New Yorker over Charles de Gaulle. Hierin schrijft Adam ­Gopnik over een nieuwe biografie van de Britse historicus Julian ­Jackson. De Franse generaal redde de eer van zijn land door na de smadelijke nederlaag tegen Hitler in 1940 en het verraad van het ­Vichy-regime het Franse verzet te organiseren. Hij beëindigde later de koloniale oorlog in Algerije en legde met een nieuwe grondwet het fundament voor de nog steeds bestaande Vijfde Republiek in Frankrijk. Een groot president.

De Gaulle was tegelijkertijd een onmogelijk mens. Arrogant, nors, autoritair en kil, een eigenheimer met een hoge dunk van zichzelf en een theatrale, koninklijke stijl van optreden. Roosevelt en Churchill mochten hem niet, hij lag steeds dwars. In Londen, waarnaar de Fransman was uitgeweken tijdens de Tweede Wereldoorlog, had hij aanvankelijk niets. Slechts zijn uniform, stem en een paar ­gehuurde kamers in de wijk Mayfair. Maar hij blufte zich erdoorheen. ‘Hij liet anderen, die aan ­tafel zaten met alle azen in hun hand, geloven dat hij op een of ­andere manier en puur en alleen door zijn wilskracht een troefkaart had weten te bemachtigen’, schrijft Gopnik. De mensen die hem ontmoetten, waren veelal ­onder de indruk van hem.

Het laat zien dat in leiderschap een irrationeel element zit. Het is geen optelsom van een aantal standaardvereisten. Echte leiders zijn niet maakbaar, ze worden zo geboren. Het is een kwestie van ­karakter, maar waarom binnen een gezin de één het wel heeft en de ander niet, hoewel ze uit dezelfde moeder en vader zijn geboren, laat zich niet verklaren. Wel is de manifestatie- en machtsdrang niet zelden al vroeg voelbaar in ­iemand: in de schoolklas, in het voetbal­elftal, op straat. En ­later: in de studie, in de vereniging, op de werkvloer. Maar wat het nou precies is en waar het vandaan komt, dat leiderschap, blijft ongrijpbaar.

De Gaulle was beïnvloed door Henri Bergson met zijn filosofie van de actie. Impuls versterkt het intellect. Wat je voelt moet je doen. En hoe irrationeel dit ook overkomt op anderen, het is meestal wat er gedaan moet worden, aldus Gopnik.

Het is verleidelijk dit toe te passen op anderen. Obama was een en al intellect en had soms meer zijn gevoel moeten volgen. ‘Barack, voel! Niet nadenken!’, riep zijn vrouw Michelle hem eens toe. Bij Trump is het andersom: hij volgt vooral zijn impulsen en zou meer moeten nadenken. Maar nu maak ik van leiderschap weer een ­model, terwijl het meer mystiek is.

Arie Elshout is correspondent voor Europa en oud-correspondent in de VS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.