Echte Europeanen worden schaars in Duitse politiek

Buitenlandse politiek van Duitsland wordt steeds meer dienstbaar gemaakt aan binnenlandse doeleinden.

Staatssecretaris Ben Knapen hield tien dagen geleden in de Frankfurter Allgemeine een vurig pleidooi voor een ambitieuzer Europa. Voor een Europa dat niet in zijn schulp kruipt. Natuurlijk stond deze oproep in een Duitse krant. Het is immers de Bondsrepubliek die vaak de doorslag geeft in de Europese politiek. Het is bovendien niet slecht te laten zien dat Nederland, ondanks de gedoogconstructie met een eurosceptische PVV, zijn Europese ambities niet bij het grof vuil heeft gezet.

Maar we zouden het ook kunnen lezen als een waarschuwing richting Duitsland. De laatste tijd voert de regering van Merkel een politiek die weinig koersvast is en de samenwerking in Europa en in het Westen niet bepaald ten goede komt. De Bondsrepubliek werd altijd geroemd om haar stabiliteit, betrouwbaarheid en voorspelbaarheid. De afgelopen tijd maakt zij echter vooral een paniekerige en wispelturige indruk.

Stilleggen
Slechts een paar voorbeelden uit de laatste paar weken. Al direct na de ramp in Japan kondigde Merkel het stilleggen van een zevental kerncentrales aan. Nog maar een half jaar geleden had deze regering juist besloten tot een verlenging van de looptijden. Een zo snelle radicale koerswending van Merkel, die toch de naam heeft alles drie keer te overdenken alvorens ze tot een beslissing komt, is opmerkelijk en verontrustend. Het is paniekvoetbal dat de politiek een onbestendig karakter geeft. De consequenties op lange termijn zijn niet doordacht. FDP-minister Brüderle klapte uit de school dat met deze maatregel gepoogd werd de verkiezingen in Baden-Württemberg te redden. Niet handig en het is ook niet gelukt.

Voor het Europese project is de actie in elk geval niet goed. Gestreefd moet worden naar meer coördinatie van de energiepolitiek en niet naar een nationale Alleingang.

In de eurocrisis en ten aanzien van het noodfonds drijft Merkel met harde hand haar wil door, zonder tegelijkertijd tempo te maken met het saneren van de Duitse banken, die nog vele lijken in de kast hebben. Dit vormt een bedreiging voor de stabiliteit van de eurozone op middellange termijn. Ook hier spelen electorale overwegingen een belangrijke rol. Onder de bevolking overheerst het gevoel dat de gehele crisis van buiten komt en dat Duitsland zelf alles netjes op orde heeft. Waarom betalen voor de rommel die anderen maken? Duitslands liefde voor Europa is ernstig bekoeld.

Rotsvast
Hetzelfde geldt voor Duitslands buitenlandse politiek. Het oude adagium was: in geval van twijfel kiezen voor meedoen met het westers bondgenootschap. Juist de christen-democraten vonden het altijd essentieel dat de bondgenoten rotsvast op de solidariteit van de Bondsrepubliek konden rekenen.

Als niet-permanent lid van de Veiligheidsraad onthield Duitsland zich van stemming in de kwestie-Libië. Ook hier speelden electorale redenen een belangrijke rol. Merkel doet hier niet veel anders dan Gerhard Schröder, die op een zeepkistje ohne uns riep. Vaak staat Berlijn voor het dilemma tussen Frankrijk of de VS te moeten kiezen. Nu stoot het beide landen even hard voor het hoofd. Het wantrouwen tegenover Berlijn vanwege deze Alleingang zal niet snel wegebben.

En wat te denken van de sanctiemaatregelen tegen Iran? Duitsland heeft zich hier altijd wel sterk voor gemaakt, maar heeft toch de handel over 2010 weer flink weten op te schroeven tot bijna vier miljard euro. Bovendien lekte deze week uit dat de Duitse regering toestemming heeft gegeven om vele miljarden dollars voor India via de Bundesbank en de in Hamburg gevestigde Europees-Iraanse handelsbank door te sluizen naar Teheran. India kan het geld vanwege de boycotmaatregelen niet zelf naar Iran overmaken.

Volgens het Duitse ministerie van Economische Zaken is deze opmerkelijke constructie niet strijdig met de afgekondigde boycot en dus juridisch correct. Dat mag misschien waar zijn, maar er wordt wel een heel vreemd signaal mee afgegeven.

Hardhandig
Een paar weken eerder vloog minister Westerwelle naar Teheran en schudde daar de hand van Ahmadinejad terwijl acties van de groene oppositie hardhandig werden neergeslagen. Natuurlijk, de Duitse journalisten waren net vrijgelaten, maar het past niet bij het streven dit verachtelijke regime te isoleren.

Zit er een patroon in deze verre van volledige lijst van opmerkelijke incidenten? Ja, waarbij er zowel sprake is van oude reflexen als van een nieuwe trend.

Het anti-kernenergie sentiment heeft natuurlijk een lange traditie in Duitsland. In de Duitse pers wordt opgemerkt dat het aloude Duitse fenomeen van de German Angst weer de kop op steekt. Ook de afkeer van het inzetten van militair geweld heeft een lange traditie na de Tweede Wereldoorlog. Tot nog toe won het willen bewijzen dat Duitsland een betrouwbare bondgenoot is, het doorgaans van de wens om buiten conflicten te worden gehouden. Deze betrouwbaarheid is klaarblijkelijk niet langer het hoogste gebod in de Duitse politiek. In die zin is de Duitse politiek nationaler geworden. Meer nadruk op de eigen belangen en meer varen op de sentimenten die onder het electoraat leven.

Anders gezegd: de Duitse buitenlandse politiek wordt steeds meer een verlengstuk van de binnenlandse politiek. De natuurlijke neiging om verantwoordelijkheid te nemen voor de Europese integratie is tanende. Echte Europeanen worden schaars in de Duitse politiek.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.