Opinie

Ebola-ramp dringt niet tot ons door

Miljoenen worden door de verspreiding van ebola bedreigd. Doorbreek de lauwe opstelling in Europa.

Kinderen op de drempel van een school in Monrovia, Liberia, die tot isolatieruimte voor met het ebolavirus besmette mensen is omgebouwd.Beeld Getty

De ebola-uitbraak in Guinee, Liberia en Sierra Leone groeit in rap tempo uit naar een ramp van ongekende omvang die niet alleen de levens van honderdduizenden of zelfs miljoenen mensen bedreigt maar ook hele samenlevingen ontwricht en de stabiliteit van de regio in gevaar brengt. Maar het lijkt in Europa nauwelijks door te dringen wat er aan het gebeuren is. Welvarende landen, Nederland voorop, zouden veel meer moeten doen om de getroffen landen te helpen en erger te voorkomen.

De getallen zijn schrikbarend. Volgens de officiële rapportages waren er op 1 oktober 7.178 ebola-gevallen, waarvan er 3.338 waren overleden. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die de getallen naar buiten brengt, geeft ronduit toe dat het werkelijke aantal patiënten ten minste twee- à driemaal hoger is.

Nog onrustbarender is het exponentiële tempo waarmee het virus zich verspreidt. Het aantal patiënten verdubbelt zich ruwweg elke drie weken. Een vorige week gepubliceerd wiskundig model van de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention liet zien dat er begin volgend jaar in het allerergste geval 1.4 miljoen patiënten zullen zijn in Liberia en Sierra Leone samen meer dan 12 procent van de bevolking in die twee landen. Verder dan 20 januari 2015 keken de onderzoekers niet, maar wat er in maart en februari zal gebeuren laat zich raden.

Kandidaat-vaccins in hoog tempo getest

Geneesmiddelen tegen ebola zijn in ontwikkeling, maar hoe goed ze werken, moet nog blijken. Kandidaat-vaccins, waarvan sommige werkzaam zijn gebleken in apen, worden nu in een ongekend hoog tempo getest, maar het is niet te voorspellen of ze mensen beschermen en zo ja, wanneer ze in grote aantallen kunnen worden gemaakt.

Nu al zijn de in allerijl opgerichte ebolabehandelingscentra overvol. Patiënten worden weggestuurd, sterven op straat of thuis, waar ze familieleden en buren besmetten. Medewerkers van Artsen Zonder Grenzen en andere hulporganisaties zijn uitgeput en de wanhoop nabij.

Lokale ziekenhuizen hebben de expertise en uitrusting niet om ebola-patiënten te behandelen. Artsen en verpleegkundigen worden zonder fatsoenlijke bescherming blootgesteld aan braaksel, diarree en bloed van patiënten, waardoor ze zelf besmet raken. Veel patiënten wantrouwen het medische circuit en gaan niet naar een ziekenhuis. De mankracht ontbreekt om alle lichamen, die uiterst besmettelijk zijn, veilig te begraven of cremeren.

Meer dan drie landen besmet

Het zal waarschijnlijk niet bij drie landen blijven. Nigeria, met 170 miljoen inwoners, heeft een kleine uitbraak gehad nadat een patiënt van Liberia naar Lagos vloog; dankzij een gigantische logistieke operatie, hulp uit het buitenland en een beetje geluk is die na 21 gevallen de kop ingedrukt. Senegal heeft één geval gehad, dat niet tot verdere besmettingen heeft geleid. De kans is aanzienlijk dat ebolapatiënten ook in ook andere Afrikaanse landen zullen opduiken, zonder dat ze daarop adequaat kunnen reageren. De exponentiële curve kan ieder moment opnieuw beginnen in een nieuw land.

Het is niet alleen een medisch probleem. Naarmate een groter deel van de bevolking ziek wordt en sterft, zal de samenleving worden ontwricht. Het vuil zal niet meer worden opgehaald, nutsvoorzieningen kunnen uitvallen en de voedselvoorziening komt in gevaar als oogsten niet worden binnengehaald en de handel stilvalt. Het risico op politieke instabiliteit is groot; de fragiele vrede in Sierra Leone en Liberia, die beide een hevige burgeroorlog hebben gekend, komt onder steeds grotere druk.

De Amerikaanse regering heeft de aanstormende dreiging scherp gezien. President Obama stuurt drieduizend man militair personeel naar de getroffen landen, waarvoor het Pentagon tot 1 miljard dollar wil uittrekken; bovendien zullen de VS duizenden mensen uit de drie landen gaan trainen voor essentiële medische taken. Obama heeft ook twee speeches aan het onderwerp gewijd, waaronder één bij de Verenigde Naties. Het kleine Cuba stuurt 165 artsen en verpleegkundigen. China heeft al 175 mensen in West-Afrika zitten.

Maar in Europa is het opvallend stil. De Europese Commissie heeft tot nu toe 180 miljoen euro uitgetrokken voor hulporganisaties, maar wekt niet de indruk erg gealarmeerd te zijn. De Nederlandse regering heeft 18 miljoen euro aan noodhulp beschikbaar gesteld, die ten goede zal komen aan Het Rode Kruis, de VN en Artsen zonder Grenzen. Nederland heeft ook aangeboden besmette gezondheidswerkers op te vangen en te behandelen en eergisteren vroeg minister Schippers van Volksgezondheid Nederlandse ziekenhuizen hun personeel uit te lenen voor tijdelijke uitzending naar West Afrika.


Dat is welkom, maar er is veel meer nodig. Het kabinet zou een crisisgroep moeten instellen die alle manieren onderzoekt waarop Nederland, eventueel samen met andere Europese landen, bij kan dragen.


Dat kan allereerst financieel. 18 miljoen is, gezien de ernst van de situatie, een schijntje. Het kabinet zou ook de uitzending van Nederlandse artsen en verpleegkundigen financieel kunnen ondersteunen door ziekenhuizen te helpen met vervangend personeel. De kandidaat-vaccins die worden getest zouden nu al in grote aantallen moeten worden geproduceerd, zodat ze klaarliggen als ze werkzaam blijken te zijn; elke week uitstel kan vele mensenlevens kosten. Voor de betrokken bedrijven is dat een grote gok; Nederland kan helpen door te beloven de vaccins ook te betalen als ze niet worden gebruikt.

Nederland met een voortrekkersrol

Het ministerie van Defensie zou een leidende rol kunnen spelen, bijvoorbeeld in de vorm van luchtverbindingen, distributie van goederen en andere hulp. Unmeer, de speciale VN-missie voor ebola die deze week is neergestreken in Ghana, zal ongetwijfeld geïnteresseerd zijn in een Nederlandse bijdrage. Tenslotte zou Nederland een voortrekkersrol kunnen spelen bij het doorbreken van de lauwe opstelling in Europa. Daar ligt een grote rol voor Frans Timmermans, die zich tot nu toe weinig of niet over de ramp heeft uitgelaten.

De ebola-epidemie is geen lokaal medisch probleem maar dreigt uit te lopen op een grote humanitaire en economische ramp die verstrekkende gevolgen kan hebben voor de internationale veiligheid. We moeten alles in het werk stellen om dat te voorkomen en wel zo snel mogelijk.

Op volkskrant.nl/ebola brengt de Volkskrant het verloop van de epidemie in kaart en rapporteren we de meest recente informatie, verstrekt door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden