Duivelse dilemma\'s

De Duivelsverzen en de dilemma's van Abdelkader Benali

Twintig jaar geleden werd er een prijs op het hoofd van Salman Rushdie gezet omdat hij een boek zou hebben geschreven dat tegen de profeet Mohammed was gericht, de Duivelsverzen. Zijn collega, de schrijver V.S.Naipaul reageerde op die fatwa: 'Een radicale vorm van kritiek.'

Hij was een van de weinigen die toen er nog iets van humor in konden zien; de rest van de wereld leek gek te zijn geworden. Demonstraties in Engeland, boekverbrandingen in Europa.

Ik was toen 13 en zat in de eerste klas van de middelbare school en hoorde over deze schrijver die nu onder moest duiken. In die jaren droomde ik er van om schrijver te worden. De fatwa temperde mijn enthousiasme een beetje. Ik had nog niet eerder van Salman Rushdie gehoord en toog om mezelf op de hoogte te stellen naar Donner boekhandel in Rotterdam waar de Engelse editie door de media-aandacht vanuit Teheran op nummer 1 in de bestellerlijsten was binnengekomen.

Gelovige

Even steeg er een ongecontroleerde emotie op om de stapel boeken met dat paarse omslag een flinke trap te verkopen. Als dit een aanval was op de profeet, dan kon ik er niet anders dan een aanval op mijn geloof in zien – inmiddels danig opgeklopt door de wereldwijde aandacht.

Schrijver

Als ik van boeken hield en schrijver wilde worden dan kon ik niet anders dan dit werk te respecteren en het vooral te lezen voordat ik er een oordeel over had. U begrijpt: het was een rommeltje in mij, dankzij de Ayatollah. Ik heb uit die affaire een paar dingen opgestoken:

Een: Schrijvers met een islamitische achtergrond – zelfs wanneer ze door en door gesculariseerd zijn – zullen altijd in de behandeling van hun achtergrond als literaire inspiratie voor grote uitdagingen worden gesteld omdat de fictieve uitwerking ervan in een roman door de islamitische buitenwacht diep gewantrouwd wordt.

Macht

Twee: De laatste grote uitdaging voor het Westen was de discussie met de islam en haar vlaggendragers. De grote uitdaging van de islamitische autoriteiten was om met het kritische karakter en de daarmee gepaard gaande macht van het Westen (want waarom zou je kritiek aantrekken van iemand die machteloos is?) om te gaan.

Drie: moslimmigrantengemeenschappen vormen de soms positieve, soms negatieve brug tussen de Oost en de West vaak in een crisisituatie, zoals de Rushdie-affaire, maar falen hopeloos in een stabiele situatie. Hun rol lijkt dan uitgespeeld. Migrantengemeenschappen kunnen niet als arbiter optreden, wel als aanjager, vervloeker en gekwetste.

Gekwetsheid

Vier: Ik wilde niet bij een groep horen die snel gekwetst is maar ik kon niet ontkennen dat talent voor gekwetstheid ook in mij zat, niet alleen omdat ik tot een groep behoor, maar vooral omdat het individu zelf ook nog gekwetst wordt wanneer het tegen zijn wil van de groep wordt uitgesloten.

Ik wilde ook boeken schrijven, maar wie boeken schrijft loopt het risico te worden uitgestoten of nog erger: te worden genegeerd. Ik wilde ook gebruik maken van mijn eigen achtergrond als inspiratiebron, ook om daarmee elke vorm van autoriteit op de proef te stellen.

U begrijpt waarom ik die februaridagen van 1989 nooit meer zal vergeten. En de Berlijnse muur moest nog vallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden