Column René Cuperus

Duitsland is verkouden, dus moet Nederland de zakdoek alvast gaan pakken

Als Duitsland verkouden is, moet Nederland de zakdoek alvast gaan pakken. Of we het nu leuk vinden of niet, ons land is een deelstaat van Duitsland. Realpolitisch gesproken dan. Het doet er nogal toe wat men in Berlijn over Europa (en dus over ons) bedenkt en besluit.

Dat betekent ook dat de humeuren en temperamenten van ons grote buurland ertoe doen. De laatste tijd is het met die stemming nogal turbulent gesteld. Kijk alleen al naar de vroege uitschakeling van Weltmeister Duitsland bij het WK of naar de burgeroorlog binnen de Duitse christen-democratie tussen kanselier Merkel en Heimat-minister Seehofer. Duitsland is het even kwijt. Lijkt in de war. Is bezig zijn herwonnen zelfvertrouwen in rap tempo te verspelen.

Ga maar na. Lange tijd gold Duitsland als ‘de zieke man’ van Europa. De Duitse eenwording trok een enorme wissel op de Duitse economie. Het land was niet concurrerend te krijgen. In de Angelsaksische pers werd Duitsland neerbuigend weggezet als afgeschreven industrie-natie.

En toen kwam Duitsland weer helemaal terug. Alive and kicking. De dinosaurus met zijn achterhaalde maakindustrie werd Exportweltmeister. De auto’s voor de export naar China waren niet aan te slepen. Hardvochtige sociale hervormingen maakten van Duitsland een hypercompetitief lagelonenland.

Het Duitse voetbal werd opeens creatief en multicultureel. Berlijn transformeerde tot hippe magneet voor Europese jongeren. En Merkel liet met haar welkomstcultuur van Wir schaffen das het ‘goede Duitsland’ zien in de vluchtelingencrisis. Duitsland zat eindelijk goed in zijn vel en blonk van herwonnen zelfvertrouwen. Op de cover van The Economist werd die stemming in twee woorden samengevat: Cool Germany.

Maar opeens begon dit allemaal weer in zijn tegendeel te verkeren. De trotse Duitse auto-industrie bleek een sjoemelindustrie, die ook nog eens fors achterloopt met elektrische auto’s. De speciale relatie die de Duitse en Chinese ingenieurs-economieën met elkaar hadden, is door wantrouwen aangetast. In Duitsland is het besef doorgedrongen dat China niet met de Duitse economie samenwerkt, maar deze uitzuigt en wil overvleugelen.

Vervolgens kwam die Mannschaft in een multiculturele rel terecht, doordat Duits-Turkse spelers zich afgaven met de Turkse president Erdogan. Tot overmaat van ramp vloog het aangeslagen nationale elftal er dus al in de poulefase van het WK uit.

En dan was daar nog de kater van de vluchtelingencrisis. De aanrandingen in Keulen, de terroristische aanslagen in Berlijn en München, de misstanden in de asielbureaucratie. En met de opmars van de rechts-populistische AfD kwam toch ook het ‘foute gezicht’ van Duitsland tevoorschijn.

Wat betreft de crisis van het politieke midden, normaliseert Duitsland ook naar het Europees gemiddelde. De SPD vecht voor haar voortbestaan als volkspartij, terwijl men binnen de Duitse christen-democratie, spreekwoordelijk baken van rust en stabiliteit, elkaar in de haren vliegt. Iedereen realiseert zich: dit is het begin van het einde van het tijdperk-Merkel. Ze won weliswaar soeverein haar gevecht met minister Seehofer, maar Endspiel Merkel is begonnen. Dat kan nog maanden of jaren duren, de uitkomst is onafwendbaar.

‘Duitsland zonder Merkel’ zal met minder stabiliteit en zelfvertrouwen kunnen opereren. Het zal noodgedwongen meer naar binnen gekeerd zijn, en minder energie hebben voor zijn Europese verantwoordelijkheid. Dat is zorgelijk omdat juist nu de externe uitdagingen op scherp komen te staan. Zie de verdeeldheid in Europa. Zie de spanningen in het Trans-Atlantisch partnerschap. Zie het oprukkend autoritarisme in Rusland, Turkije en Centraal-Europa.

Het heilig principe van de naoorlogse Duitse politiek, en vooral die van Merkel, is Zusammenhalt. Duitsland had zich als opdracht gesteld om het eigen democratische politieke midden bij elkaar te houden en om Europa samen te brengen. Ga daar maar aan staan. Met alle middelpuntvliedende krachten van vandaag de dag. Heb medelijden met Duitsland.

Voor deelstaat Nederland is er de nobele taak om het Duitsland niet lastiger te maken dan het het al heeft. Zelf een stabiele, betrouwbare partner zijn, is al heel wat. En bijdragen aan Zusammenhalt in Europa in plaats van aan Europese verdeeldheid. Ook daarmee zou het geplaagde Duitsland erg geholpen zijn. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.