Opinie

Duitsland heeft geen alternatief voor Merkel

De Duitse bondskanselier blijft onverstoorbaar doorgaan op de ingeslagen weg, in de zekerheid dat haar partij, de CDU, in geen enkele regeringscoalitie kan worden gemist. 'Wir schaffen das' zal nog lang haar motto blijven.

Angela Merkel tijdens haar persconferentie op 28 juli 2016. Beeld ap

Angela Merkel laat zich niet snel gek maken. Ze heeft anders dan veel andere politici in Europa die de hete adem van populistische partijen in hun nek voelen, niet de neiging de kiezer naar de mond te praten. En ze neemt ook niet snel afstand van eerder gedane uitspraken of genomen beslissingen. 'Met het inzicht van nu, was het misschien...' zijn woorden die niet aan Merkel zijn besteed.

Nog minder emoties

Bijna of zelfs bewust provocatief herhaalde ze op de Sommer-Pressekonferenz de woorden 'Wir schaffen das'. Van mogelijk foute inschattingen wil ze niets weten. Ze is zo onverstoorbaar dat de grens tussen standvastigheid en halsstarrigheid vervaagt.

En juist nu in het land de emoties zo hoog oplopen, heeft ze klaarblijkelijk besloten nog minder emoties te tonen dan anders. 'Ik heb het gevoel verantwoordelijk en juist te handelen - en geen andere gevoelens'. Dit is Angela Merkel ten top: de analytische, beredenerende, pragmatische politica. Ze verpakt haar wel degelijk hoog morele vluchtelingenpolitiek in bureaucratisch jargon.

Ton Nijhuis is directeur van het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam.

'U kent me'

Deze nuchtere en sobere stijl heeft Merkel altijd veel vertrouwen gebracht. 'Ihr kennt mir', was haar leuze in de verkiezingsstrijd. U kent me, ik doe geen onbezonnen dingen, en het bestuur is bij mij in goede handen. U kunt rustig gaan slapen.

Het is echter de vraag of deze benadering ook nu nog zal werken. Velen vonden de beslissing om de grenzen zo ruimhartig te openen onbezonnen. Dat de vluchtelingenstroom vrijwel tot stilstand kwam, was wellicht niet zozeer het gevolg van de Duitse politiek als wel van het sluiten van de Balkanroute.

Bovendien gaat het na de vier aanslagen niet alleen over de vluchtelingenproblematiek, maar vooral ook over gevoelens van onveiligheid en het islamitisch terrorisme. Wat is dan precies de boodschap die overgebracht wordt wanneer ze dan de woorden 'Wir schaffen das' uitdrukkelijk herhaalt?

Feel good-kanselier

Ten aanzien van het terrorisme kan ik me bij deze woorden weinig voorstellen. Merkel was eigenlijk vrijwel gedurende haar hele kanselierschap een feel good-kanselier. De pijnlijke hervormingen in de sociale zekerheid waren genomen door haar voorganger Schröder en toen zij aan de macht kwam, ging het met Duitsland economisch gezien steeds beter, afgezien van een kortstondige dip in de financiële crisis. Alle problemen leken een grote boog om Duitsland heen te maken. Dat gold zelfs voor terroristische aanslagen. Anders dan Frankrijk kent Duitsland geen grote groepen Arabisch-talige mensen uit Noord-Afrika waaruit de meeste terroristen voortkwamen.

Met de aanslagen van afgelopen weken is echter dit gevoel van in een relatief veilig land te wonen bruut verstoord. Het is de vraag of de stijl van Merkel die haar in goede tijden zo populair heeft gemaakt, ook in slechte tijden zal werken.

Toch is haar positie niet in gevaar. Na het openen van de grenzen voor vluchtelingen, daalde haar populariteit aanzienlijk en verloor ook het CDU in de peilingen. Maar nadat het afgelopen half jaar de vluchtelingenstroom was opgedroogd, steeg haar populariteit weer naar hoogten waarvan andere Europese leiders niet eens durven te dromen.

CDU's machtspositie

De omgekeerde beweging zagen we bij de rechts-populistische AfD. Voor de vluchtelingencrisis leek het einde van de partij nabij. Na een heftige interne strijd viel de partij in de peilingen terug tot 3 procent, dus onder de kiesdrempel. De vluchtelingencrisis bleek de reddingsboei voor de AfD. In het kielzog daarvan steeg de partij tot ruim boven de 10 procent. Maar juist de afgelopen maanden zakte de partij in de peilingen weer duidelijk. Het is te verwachten dat door de aanslagen de aanhang weer zal toenemen, maar een echte bedreiging vormt de AfD niet voor de CDU. Het is eerder de SPD die zich zorgen moet maken. In de deelstaatverkiezingen van Mecklenburg-Vorpommern dreigt de partij, die in de peilingen op een verlies van bijna 15 procent staat, met een beetje pech af te glijden naar een derde plek. Dit betekent dat naar alle waarschijnlijkheid het CDU ook hier de minister-president gaat leveren.

De paradoxale situatie doet zich voor dat wanneer de AfD in de Bondsdag zal komen en de CDU-CSU een paar procent kiezers op de rechterflank kwijt raken, de machtspositie van de CDU er eigenlijk alleen maar sterker op wordt. Omdat met de AfD en ook met die Linke geen coalitie kan worden gesmeed, is een regering zonder het CDU ondenkbaar. En dat betekent dat het CDU de komende tijd de kanselier zal blijven leveren.

Kandidatuur

Binnen de partij heeft Angela Merkel vooralsnog geen concurrentie te vrezen. Het ontbreekt zelfs aan een geloofwaardige opvolger. Ook voor de CSU hoeft Merkel geen angst te hebben. De kritiek van Seehofer op Merkels politiek is vaak hard. Harder dan van de oppositie. Maar als het puntje bij het paaltje komt, zal de CSU de CDU niet laten vallen. De reden hiervoor is simpel. De CSU is een regionale Beierse partij, die door het verbond met de CDU een aanzienlijke invloed kan uitoefenen op de nationale politiek.

Angela Merkel zei op de persconferentie dat dit niet het geschikte moment was om over haar eventuele kandidatuur voor een nieuw kanselierschap volgend jaar te praten. Als dochter van een dominee, die haar naam zo aan de vluchtelingenpolitiek heeft verbonden, zal ze zich echter nu niet terugtrekken. Niet voordat ze kan zeggen dat ze ook dit heeft 'geschafft'. Daarom zal ook na de verkiezingen in september 2017 Angela Merkel Duitslands bondskanselier zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.