COLUMNKUSTAW BESSEMS

Dubieuze misdaadcijfers, manipulerende politiebazen en de cultuur van zwijgen en verhullen

Kustaw Bessems_artikel.jpgBeeld Kustaw Bessems_artikel

Politiemensen knoeien met gegevens, zodat misdrijven minder erg lijken dan ze zijn. Dat doen ze om doelstellingen te halen. En gek genoeg is dit nooit een grote kwestie geworden.

Ik kom erop doordat het verhaal dat dit gesjoemel blootlegde net is beloond met een Tegel, de belangrijkste prijs voor journalistiek. Het stuk schetst een ontluisterend beeld. De politie registreert woninginbraak soms als vernieling, mishandeling wordt weleens vermomd als ‘ruzie’ en achter ‘zakkenrollerij’ kan een gewelddadige straatroof schuilgaan. Onderzoeksplatform Investico onthulde dit meer dan een jaar geleden in De Groene Amsterdammer na een enquête onder bijna 1.500 agenten en tientallen interviews. Wat is daar eigenlijk mee gebeurd? Weinig, zo blijkt.

Na een duizelingwekkende toename van misdaad, die een halve eeuw aanhield, daalt de trend de laatste twee decennia. Waarbij je wel altijd moet bedenken dat slachtoffers tweederde van de misdrijven nooit bij de politie melden. En het maakt uit wélke delicten worden gepleegd. Wordt dat niet goed vastgelegd, dan kunnen slachtoffers de dupe worden: het is moeilijker om voor de rechter verkrachting te bewijzen als op de aangifte ontucht staat. Kloppen de getallen niet, dan kan de politiek niet goed beslissen over prioriteiten. Extra belangrijk nu we een crisis ingaan, met meer misdaad en minder middelen.

De politie mag onmiskenbaar successen hebben geboekt in de strijd tegen misdrijven die het diepst in mensenlevens ingrijpen, na deze onthullingen vraag je je wel af of de beeldvorming niet nog ietsje gunstiger is dan de realiteit.

De reactie? Toenmalig hoofd van de Nationale Politie Erik Akerboom kon zich de misstanden simpelweg niet voorstellen. Hij vroeg de journalisten ‘namen en rugnummers’. Mensen moesten zich maar melden bij een leidinggevende, een vertrouwenspersoon of bij hem persoonlijk. En heel gek, maar agenten met gewetensnood stortten vervolgens niet hun hart uit bij een korpschef die van tevoren al had laten weten hen eigenlijk niet te geloven.

Na bezorgde vragen van Kamerleden dook Akerboom er voor minister Grapperhaus toch nog eens in. Het resultaat is te vinden in de krochten van het parlementaire archief, weggemoffeld in een Kamerstuk met dertig andere onderwerpen. Na onder andere ‘zelfevaluaties’ en gesprekken door de hoogste baas bleek er niks aan het handje. Ja, er gaat weleens iets mis door de ‘complexiteit’ van het registratiesysteem.

Dat is namelijk hartstikke brak, had Investico ook al ontdekt.

Dus in het beste geval komen zaken alleen per ongeluk in het verkeerde bakje terecht (je vraagt je af hoe vaak) en zeggen honderden agenten zonder goede grond tegen journalisten dat er ernstige vergrijpen worden weggepoetst.

Dan heb je nog steeds een paar forse problemen, maar ik ben bovendien niet geneigd de politieleiding het voordeel van de twijfel te geven. Om te snappen waarom: kijk de aflevering van Medialogica waarin vorige week werd aangetoond dat die top zowel de cijfers over geweld tegen agenten manipuleerde als de uitkomsten van een proef met een stroomstootwapen. Puur om erdoor te drukken dat nu 17 duizend agenten met dat controversiële middel worden uitgerust.

Akerbooms opvolger Henk van Essen bekommerde zich in een interview met deze krant over integriteit onder agenten. Hoe zit het hoger in de boom?

Achter de kwestie met het stroomstootwapen zit de Tweede Kamer al aan. Ik hoop dat het parlement ook nog eens onafhankelijk laat kijken naar die politiecijfers. Maar misschien is het probleem breder, zoals CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt zegt. De burgerdoden in Hawija, de steun aan Syrische milities, de toeslagenaffaire. Eerder dat bonnetje van Teeven. Misschien is de diep ingesleten cultuur van zwijgen en verhullen binnen de overheid op zichzelf een thema waarin de Kamer zich moet vastbijten.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook:

Medialogica ontrafelt hoe politiechef Akerboom dankbaar gebruikmaakte van onkritische media
Feiten die nauwelijks pleiten vóór de taser zijn ondergeschikt gemaakt aan een machtsspel, schrijft tv-recensent Arno Haijtema.

Is de taser in slechte handen bij de straatagent?
De politie vindt het wapen geschikt voor gevaarlijke situaties met ‘verwarde personen’. Maar juist voor die groep zijn de stroomstoten mogelijk gevaarlijk.

Het is lastig te geloven, maar Nederland wordt toch echt steeds veiliger
Sinds 2002 daalt jaar in jaar uit de geregistreerde criminaliteit, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden