Opinie

'Drones kunnen oorlog te verleidelijk maken'

Door de inzet van drones worden internationale rechtsregels bedenkelijk opgerekt, schrijft Niels van Wanrooij. 'Advies aan de Nederlandse regering: spreek je publiekelijk uit tegen het Amerikaanse beleid alvorens zelf over te gaan tot de aanschaf van drones.'

Drone. Beeld anp
Drone.Beeld anp

De discussie over bewapende drones is de laatste tijd opnieuw opgelaaid. Deze onbemande vliegtuigjes kunnen vanaf grote afstand bestuurd worden, zodat de piloten doelwitten kunnen aanvallen zonder zichzelf in gevaar te brengen. Bewapende drones zijn berucht in Pakistan, Jemen en Somalië, waar ze door de VS worden ingezet om (vermeende) kopstukken van terroristische organisaties uit te schakelen. Dit beleid stuit op grote weerstand, omdat er bij deze buitengerechtelijke executies regelmatig burgerslachtoffers vallen.

Het heeft de relatie met Pakistan, een belangrijke bondgenoot van de VS in zijn strijd tegen het terrorisme, onder grote druk gezet. Pakistan heeft inmiddels de vereiste toestemming voor de aanvallen op zijn grondgebied teruggetrokken en eist dat de VS de acties onmiddellijk staakt. Maar toen de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry vorige week tijdens een bezoek aan het land zijn verwachting uitsprak dat drones binnenkort niet meer in Pakistan zullen worden ingezet, maakte het Witte Huis meteen duidelijk dat die uitspraak voorbarig was.

Omstreden
Ook in Nederland is de inzet van bewapende drones omstreden. Daarom heeft minister Timmermans van Buitenlandse Zaken in januari aan de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) advies gevraagd over de rechtmatigheid van drone-inzet. Dat advies is onlangs verschenen met een aantal belangrijke conclusies. Zo stelt de CAVV dat bewapende drones in essentie niet anders zijn dan andere wapensystemen. Zij kunnen daarom in oorlogssituaties op dezelfde wijze worden ingezet als bijvoorbeeld F-16's.

Buiten oorlogssituaties gelden echter andere regels, en de CAVV veroordeelt de inzet ervan tegen (vermeende) terroristen dan ook sterk: iedereen heeft nu eenmaal recht op een eerlijk proces. Bovendien zijn de risico's voor burgers onacceptabel groot.

Het advies kenmerkt zich door nauwelijks verhulde sneren naar het beleid van de VS, bijvoorbeeld wanneer droogjes wordt opgemerkt dat in volkenrechtelijke zin iets als een oorlog tegen terrorisme niet bestaat. De CAVV komt ook met een belangrijke waarschuwing: de geldende internationale regels zullen strikt en consequent moeten worden nageleefd. Anders riskeren we een gevaarlijk precedent, nu steeds meer staten in de nabije toekomst over bewapende drones zullen beschikken.

Discussie
Een discussie over de inzet van drones is hard nodig. Bijvoorbeeld ten aanzien van de toekomst van de Nederlandse krijgsmacht, waarover minister Hennis-Plasschaert binnenkort haar visie zal openbaren. Daarin zal zij aangeven hoe zij de bezuinigingen op defensie wil vormgeven. Nu zijn (bewapende) drones een stuk goedkoper dan bijvoorbeeld gevechtsvliegtuigen, en met het advies van de CAVV is voor haar dan ook de weg geplaveid om drones prominent als kostenbesparende aankoop in haar toekomstvisie op te nemen.

Maar bewapende drones zijn niet zomaar een nieuw wapen. Misschien zijn drones volkenrechtelijk gesproken wel hetzelfde als gevechtsvliegtuigen, maar politiek-strategisch maken ze een nieuwe manier van oorlogsvoering mogelijk. Met bewapende drones kunnen relatief goedkoop militaire campagnes worden gevoerd. Dat maakt het voor een land als de VS mogelijk om nu gelijktijdig militair in te grijpen in Afghanistan, Pakistan, Jemen en Somalië. Dit heeft grote gevolgen voor de internationale orde. Misschien zullen zowel repressieve regimes als terroristen hierdoor beter op hun tellen gaan passen. Maar het kan er ook toe leiden dat de diplomatieke (lange) weg wordt verruild voor de militaire shortcut, met een uitholling van het internationaal recht tot gevolg. De grote vraag is of het precedent waar de CAVV voor waarschuwde niet al lang door de VS is geschapen.

Waarschuwing
De conclusie van de CAVV dat bestaand internationaal recht drone-inzet al voldoende reguleert, is te kort door de bocht. Wat we nodig hebben in een wereld die nog al te vaak gedomineerd wordt door het recht van de sterkste, in plaats van de sterkte van het recht, is een advies over hoe we kunnen voorkomen dat bewapende drones in strijd met het internationaal recht worden ingezet.

Als de Nederlandse regering de waarschuwing van de CAVV serieus wil nemen is hier alvast een suggestie: spreek je publiekelijk uit tegen het Amerikaanse beleid alvorens zelf over te gaan tot de aanschaf van drones. Dat signaal zou vanuit de hoofdstad van het internationaal recht uitermate passend zijn.

Niels van Wanrooij studeerde Internationale Betrekkingen en International Political Economy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden