Droeg OM bij aan zelfmoorden Valkenburgse zedenzaak?

In de Valkenburgse zedenzaak, waar tientallen mannen seks tegen betaling hadden met een 16-jarig meisje, wekte het Openbaar Ministerie de suggestie dat politie thuis of op werk bij verdachten zou langskomen. Maandagavond pleegde een tweede verdachte zelfmoord. Mag het OM de druk zo opvoeren? De opinies op een rij.

Een appartement van Hotel Botterweck waar mogelijk een 16-jarig meisje met zeker 80 mannen seks gehad zou hebben door toedoen van een loverboy.Beeld anp

'Dat het gevolgen kan hebben voor hun huwelijk of relatie, daar zit ik niet mee', aldus officier van justitie David van Kuppeveld tijdens een eerste zitting van de zedenzaak. 'Deze mannen hadden tegen betaling seks met een minderjarige. Het is strafbaar en ik ga ze niet helpen om dat geheim te houden.'

Vandaag zei het OM te betreuren dat 'een ongenuanceerd beeld is ontstaan' over hun werkwijze. 'Vanaf het begin zijn verdachten door de politie gebeld en uitgenodigd voor verhoor en dat is nooit anders geweest', zei persofficier Martina Blijker, die constateert dat de aandacht nu is verschoven en nog maar eens benadrukt dat het om een zeer ernstige zedenzaak gaat. Hoe het misverstand is ontstaan, wordt later onderzocht. Het OM maakte ook bekend de hulp aan de verdachten te intensiveren naar aanleiding van de tweede zelfmoord.

Sidney Smeets, advocaat bij Spong Advocaten

'Het dreigement dat politie elk moment op de stoep bij verdachten kon staan, was onzorgvuldig, onnodig en het OM onwaardig. Officier van justitie Van Kuppeveld zei tijdens de eerste zitting dat 'deze mannen tegen betaling seks hadden met een minderjarige'. Aan die woorden zie je dat de verdachten in deze zaak vanaf moment één als daders worden afgeschilderd. Het maakt kennelijk niet eens meer uit of iemand schuldig is bevonden.

'Hard, harder, hardst is de trend in Nederland, zeker als het om zedenzaken gaat. Zedenverdachten worden al genoeg veroordeeld, die hoeven echt niet nog een keer aan de schandpaal worden genageld. Een officier van justitie die zoiets roept doet dat voor de bühne, omdat het scoort. Kuppeveld zegt ons heldhaftig dat hij wel op de kinderen past en ontvangt daarvoor veel lof. Ondertussen blijven de straffen in dit soort zaken precies hetzelfde.

'Dat het OM mannen die bekennen nu ineens hulp aanbiedt vind ik misschien wel het ergst. Eerst onnodig de druk opvoeren, angst en paniek zaaien en daarna een hulpverleningstraject in het leven roepen. Het zou het Openbaar Ministerie sieren als het een onderzoek instelt. Over schuld wil ik niet spreken, maar ze dragen in ieder geval verantwoordelijkheid.'

Sidney SmeetsBeeld Twitter

Gert-Jan Segers, Tweede Kamerlid ChristenUnie

'De zelfmoord van deze mannen, hoe dramatisch ook, is zeker niet de verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie. Al deze ellende is begonnen bij die mannen, die zelf het risico hebben genomen om iets strafbaars te doen. Het gaat hier om gedwongen prostitutie, dat moeten we niet vergeten. Als je de belangen afweegt is het belang van een minderjarig meisje dat tientallen malen is verkracht altijd zwaarwegender dan de privacy van deze mannen.

'Door de uitspraken van het OM hebben heel veel prostitutieklanten zich gemeld en dat is een goede zaak. Klanten zijn een hele belangrijke schakel in het opsporen van gedwongen prositutie, zij zijn een van de weinigen die signalen van uitbuiting van dichtbij kunnen signaleren. Zij mogen niet zomaar wegkijken. Het Openbaar Ministerie heeft gewoon een signaal willen afgeven, dat dit niet deugt. Nu schrikken ze van de gevolgen en bieden ze hulp aan, dat lijkt me goed.

'Misschien had het Openbaar Ministerie wel iets voorzichtiger kunnen zijn. Kunnen zeggen dat ze niet onmiddellijk zouden langskomen, maar pas als iemand zich na meerdere andere pogingen niet op het politiebureau meldt. Als uiterste redmiddel vind ik verdachten thuis of op het werk bezoeken zeker legitiem. Je moet doen wat je kunt om de schuldigen op te sporen.'

Gert-Jan SegersBeeld Twitter

Ivo van de Bergh, advocaat van twintig cliënten in de Valkenburgse zedenzaak

'Ik heb de handelwijze van het OM verwerpelijk genoemd en daar blijf ik bij. Dan heb ik het vooral over de toon die men aanvankelijk heeft gebezigd.

'Ze zeiden: wij gaan mensen thuis ophalen en vervolgen, we gaan jouw geheim niet bewaren, als jouw vrouw opendoet is dat niet ons probleem. Maar in de praktijk hebben ze het heel anders aangepakt. Ze hebben gewoon gebeld en gevraagd of mensen op het bureau langskwamen. Je ziet dus dat ze zelf ook zijn teruggekrabbeld na die grote woorden. Je hoort niet eerst een gezin en een leven op zijn kop te zetten, paniek en angst te zaaien, en vervolgens iets heel anders te doen. Mensen zijn nog steeds niet verplicht om mee te werken aan hun eigen veroordeling en horen daar dus ook niet toe te worden gedwongen. Psychische druk opvoeren, belangen die voor mensen zo groot zijn op het spel zetten, dat is een heksenjacht.

'Het gaat te ver om te zeggen dat het dreigement van het OM de enige reden voor de zelfmoorden was, we weten immers niet hoe deze mannen in hun schoenen stonden. Maar als het niet de belangrijkste reden is, speelde het zeker mee. Mijn cliënten zeggen dat ze heel goed begrijpen dat deze mannen onder deze druk zo hebben gereageerd. Ik zou het raar vinden als het OM zegt dat hun dreigementen en deze zelfmoorden niet samenhangen.'

Theo de Roos, hoogleraar strafrecht

'Bij mij roept de handelwijze van het OM vooral veel vragen op. Waarom hebben ze het op deze manier gedaan? Stel je even voor dat ze een reeks namen hadden van mannen die bij dat 16-jarige meisje zijn geweest. Een normale manier van opsporen is aanschrijven, als dat niet lukt wellicht opzoeken, maar nooit of te nimmer dat publiekelijk aankondigen. Dit is toch geen chique en juiste manier van opsporen?

'In die zin ben ik het wel eens met advocaat Ivo van de Bergh. Laten we wel wezen: in Nederland bestaat nog steeds het vermoeden van onschuld. Het moet nog maar blijken of deze mannen schuldig zijn. Ik wil weg blijven van de vraag of het OM de zelfmoorden heeft veroorzaakt, maar wil wel zeggen dat de uitspraken van de officier van justitie volstrekt misplaatst waren. De rol van moraalridder past een magistraat helemaal niet. Het is bij voorbaat rechtertje spelen, de herkenbare spierballentaal onder Fred Teeven, ook al is hij weg.

'En die hulpverlening aanbieden, wat het OM nu doet, dat heb ik al helemaal nooit meegemaakt. Het Openbaar Ministerie dat een zaak optuigt en bij voorbaat al hulpverlening aan de verdachten aanbiedt. Dat is toch totaal ongeloofwaardig. Op mij komt het over als een verkapte schuldbekentenis. Ik denk dat ze intern eens goed moeten kijken waar het is misgegaan. En met zijn allen nog even een cursus volgen over schuld en onschuld.'

Theo de RoosBeeld Youtube
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden