Opinie CO2-compensatie

Drie kanttekeningen bij de huidige CO2-compensatieprogramma’s

Bescherming van bossen is lovenswaardig, maar bosaanplant levert lang niet altijd klimaatwinst op, betogen Guido van der Werf en Kim Naudts. 

Beeld Novum Regio

Van vliegen kennen we het al langer, de CO2-uitstoot van je vliegreis compenseren. Voor autorijden biedt Shell tegenwoordig ook soortgelijke opties, voor 0,01 euro per liter zou je uitstoot gecompenseerd worden. Een geruststellende gedachte, zo op het eerste gezicht, maar wordt het klimaat er echt beter van?

In sommige gevallen is er helemaal geen sprake van compensatie en niet elke compensatie leidt daadwerkelijk tot een afkoeling van het klimaat. Kortom, compensatie is een beperkte maatregel die de aandacht af kan leiden van doeltreffendere manieren om onze CO2-uitstoot te verminderen. We plaatsen drie kanttekeningen bij de huidige CO2- compensatieprogramma’s.

Ten eerste is het belangrijk om in te zien dat de hoeveelheid CO2 die je kunt compenseren met dit soort programma’s beperkt is. Als we de Europese jaarlijkse uitstoot door wegtransport willen compenseren, ­moeten we het huidige bosoppervlak in Europa minstens met de helft uitbreiden. Dat terwijl de beschikbare hoeveelheid land beperkt is en bij onze huidige voedingspatronen in toenemende mate nodig is als akker- en grasland. Compensatie kan dus geen alternatief bieden voor het uit­faseren van het verbranden van fossiele brandstoffen.

Ten tweede is er alleen daadwerkelijk compensatie als bossen groeien op plekken waar voorheen geen bossen groeiden. Dan neem je netto CO2 op uit de atmosfeer. Er zijn compensatieprojecten waar dit gebeurt, maar dit is helaas niet altijd het geval. Vaak wordt bestaand bos beschermd tegen kap, lovens-waardig maar in principe geen CO2-compensatie. Een ander voorbeeld is een project in Nederland van Shell en Staatsbosbeheer, namelijk het planten van ­bomen op locaties waar bos dood is gegaan vanwege essentaksterfte. Hier stond vroeger bos en hier staat straks weer bos, netto compenseert dat geen druppel benzine of kerosine.

Vegetatie

Als laatste is er nog een belangrijke maar helaas minder bekende factor. Naast de invloed op de CO2-concentratie in onze atmosfeer heeft het type vegetatie ook invloed op zogenaamde biofysische factoren die ook van invloed zijn op het klimaat. Denk daarbij aan de reflectiviteit van het aardoppervlak, en dus de hoeveelheid zonlicht die weerkaatst wordt. Weerkaatsing heeft uiteraard een afkoelend effect. Vanuit een vliegtuigraampje is die weerkaatsing makkelijk waar te nemen: een grasland of akkerland ziet er in het algemeen lichter uit dan een loofbos en dat is op zijn beurt weer lichter dan een dennenbos. De verschillende types vegetatie hebben ook invloed op de hoeveelheid verdamping en dus wolkenvorming. Ook dit beïnvloed de hoeveelheid zonlicht die weerkaatst wordt.

Bij bosaanplant in tropische gebieden leveren dit soort effecten vaak extra klimaatwinst bovenop het vastleggen van CO2, in onze streken kunnen ze het CO2-effect min of meer ­teniet doen. Dus zelfs als CO2-compensatie op de juiste manier gebeurt, door bosaanplant, zal er niet overal klimaatwinst zijn.

Bossen zijn belangrijke ecosystemen en verdienen onze aandacht en bescherming om velerlei redenen. Iedere bijdrage daaraan is lovenswaardig. Met bovenstaande willen wij vooral aangeven dat er meerdere haken en ogen aan compensatieprogramma’s zitten en lang niet alle programma’s helpen bij het tegengaan van klimaatverandering. ‘Baat het niet dan schaadt het niet’ zou je kunnen zeggen, maar er ligt een reëel gevaar op de loer, namelijk dat compensatieprogramma’s zorgen voor uitstel van maatregelen waarmee we direct onze CO2-uitstoot verlagen, zoals veranderingen in onze consumptiepatronen en het vervangen van een energievoorziening op basis van fossiele brandstoffen door een op basis van hernieuwbare energie.

Guido van der Werf en Kim Naudts zijn onderzoekers aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden